ไม่มีบ้านเศรษฐีหลังใดในละแวกนี้มี ‘กระไดท่าน้ำ’ หากว่าบางหลังอาจจะดัดจริตมีศาลาและนอกชานโล่งรับลมแม่น้ำ แต่ทั้งหมดก็ถูกล้อมให้ปลอดภัยอยู่ในรั้ว หลังแนวคอนกรีตกันคลื่นซัดตลิ่งที่ตัดตรงจนไม่เหลือรอยต่ออันละมุนละไมของดินกับน้ำ

               ด้วยเหตุนี้ จึงแทบไม่มีใครออกมานั่งที่นั่น

               พระจันทร์ขึ้นดึก, ผมนั่งอยู่เหนือหัวกระได น้ำขึ้นสูงปริ่มบันไดขั้นบน อดใจไม่ไหวจึงผลัดผ้าลงไปอาบน้ำ

               ค่อยๆ ไล่เท้าไปทีละขั้นด้วยความไม่คุ้นเคย นับได้ 5 ขั้น น้ำแม่น้ำสูงเลยอก อุ่นเหลือใจ ในความมืด คิดว่ามันคงเป็นขั้นสุดท้าย ถัดไปคงเวิ้งว้างเหนือผิวเลน หากแต่เมื่อควานเท้าไปในน้ำกลับพบลูกบันไดขั้นที่หก และน่าทึ่งที่มันกว้างหนีปลายเท้าออกไปทุกที

               ลุงเจ้าของบ้านที่เดินมาส่องไฟฉายให้ตอนผมมาถึง หลับไปแล้ว คงไม่คิดว่าจะมีใครมาโดดน้ำในแม่กลองเอาตอนสองยาม, แกไม่ได้สร้างความประทับใจให้ในตอนนั้น แต่ความคิดเปลี่ยนไปเมื่อค่อยๆ ถัดจนลงมายืนที่บันไดจมน้ำขั้นสุดท้ายนี้

               ผมยิ้มในความมืด รู้สึกมั่นคงเมื่อก้าวออกมายืนเต็มตัว แม้น้ำปริ่มปาก ลานบันไดไม่ได้ถูกสร้างขึ้นมาอย่างชุ่ยๆ แต่มันต้องมาจากฐานข้อมูลที่แม่นยำทีเดียว

               ระดับต่ำสุดของแม่น้ำในยามน้ำลงจะต้องไม่ต่ำกว่าบันไดขั้นนี้ลงไปมาก ตำแหน่งของลานขนาดเมตรเศษๆ นี้ นับว่ากว้างขวางดีพอที่จะใช้ทำกิจกรรม โดยเฉพาะใส่บาตรหลวงตา ซึ่งคนใส่ไม่ต้องนั่งพนมมือแต้ค้ำหัวพระ หรือต้องนำเครื่องถวายใส่กระป๋องหย่อนลงเรือให้น่าเวทนา หรือลงมาซื้อก๋วยเตี๋ยวเรือกินสักชามก็คงสะดวกดี

               ขั้นบันไดที่กว้างขวางกว่าปกตินี้บอกอะไรต่อมิอะไรได้มากมายเหลือเกิน เมื่อเทียบกับบันไดปูนที่ต่อมาจากศาลาหลังคาแดงแล้วไปขาดเท้งเต้งอยู่เหนือระดับน้ำเกือบสองเมตรในตอนน้ำลง

               แต่อะไรก็ไม่สำคัญเท่ากับมันบอกถึงวิถีชีวิตที่เปิดกว้างและพร้อมจะเรียนรู้

               คงมีแต่คนโง่ ผู้นอกจากไม่รู้จักแม่น้ำ หนำซ้ำยังไม่เคยใช้สมองคิดเท่านั้น ที่ยอมเสียเงินสร้างศาลาเรือนแสน แต่ไม่ดีพอจะให้ออกมานั่งเล่นมองแม่น้ำ หัวกระไดที่ควรจะใช้ประโยชน์ได้ก็สร้างขึ้นมาด้วยเหตุเพียงว่า มันน่าจะมีไว้สักหน่อย เพราะที่ไหนก็มี แต่เอาไปทำอะไรไม่รู้

               ในปลายสายฝนที่ค่อยๆ เคลื่อนเข้ามาหาบ้านปลายหัวแหลม คำอธิบายว่าทำไมที่นี่มันถึงฉีกลมออกเป็นสองทางอย่างนั้น ฉลาดลึกซึ้งพอจะทำให้ผมหมดข้อกังขาว่า คนที่เกิดและโตอยู่ในร่องสวนมะพร้าว คิดได้เหมือนกับอัลวิน ทอฟเลอร์ ที่ชี้ว่า การสื่อสารได้ทำลายเอกภาพของชุมชนในคลื่นลูกที่หนึ่งลงอย่างราบคาบ เพราะมันทำให้ทุกคนคิดไปบนประสบการณ์ของคนอื่นอย่างมีรายละเอียดจนเกิดควบคุม

               หัวกระไดท่าน้ำ เป็นหนทางเก่าแก่ที่ชาวสวนใช้เป็นประตูเชื่อมโลก; โลกที่เคลื่อนที่ช้าๆ ผ่านมาตามแม่น้ำ น่าแปลกที่ประตูเชื่อมโลกบานนี้สร้างคนที่น่าพึงพอใจเสียยิ่งกว่าคนที่มีประตูให้เลือกหลายร้อยหลายพันบานที่ ‘ออน’ มาตามสาย

               บางที การเท่าทันโลกอาจไม่ใช่การได้ข้อมูลข่าวสารทั้งหมด หากแต่เป็นความฉลาดพอจะรู้ว่า ข่าวสารข้อมูลชนิดไหนที่ใช้ประโยชน์ได้กับชีวิตที่ดำรงอยู่

               ในท่ามกลางกระไดท่าน้ำที่ลอยโด่เหนือพื้นน้ำ ไม่น่าแปลกใจที่ทุกวันนี้เรามีตลาดน้ำเปิดใหม่ให้ฮือฮาไปทั่ว แม้แต่ในพื้นที่ที่ไม่เคยมีตลาดน้ำมาก่อน

               และมีคนพร้อมจะตามไปถึงทันทีที่ได้ข่าว โดยไม่สำเหนียกใจว่าของอร่อยที่ได้กินมันแยกหม้อคนละใบกับที่ชาวบ้านเขากินกันจริงๆ

               และไม่ทันมองเห็นอีกด้วยว่า คนอีก 75 จังหวัดที่เหลือ...

               กำลังหัวเราะขำ.

อธิคม คุณาวุฒิ
Side Ways, ไทยโพสต์ วันอาทิตย์ที่ 19 เมษายน 2552

               มีเรื่องน่าเศร้าและเป็นสัญญาณอันตรายในระดับลงลึกถึงรากฐานทางความคิดของผู้คนอย่างน้อย 2 ประการใหญ่ๆ ภายหลังเหตุการณ์สงกรานต์เผาเมือง และการใช้อาวุธสงครามกราดยิงแกนนำพันธมิตรฯ อย่างนายสนธิ ลิ้มทองกุล

               หนึ่ง เมื่อมีเค้าลางชัดเจนว่าความขัดแย้งที่เกิดขึ้นยังไม่ดำเนินไปถึงจุดจบอย่างสมบูรณ์ การใช้เงื่อนไขพระราชกำหนดสถานการณ์ฉุกเฉินและกำลังทหารตำรวจกวาดล้างม็อบเสื้อแดง เป็นเพียงการกวาดมวลชนบนถนนลงสู่ใต้ดิน หนำซ้ำกระทั่งมี พ.ร.ก.สถานการณ์ฉุกเฉินค้ำยันอยู่แท้ๆ ก็ยังเกิดเหตุการณ์รุมยิงถล่มแกนนำสำคัญของฝ่ายเสื้อเหลืองจนได้

               สิ่งที่เกิดขึ้นนั้น นอกจากจะแปลความหมายอย่างตรงไปตรงมาได้ว่า อำนาจรัฐไม่สามารถเอื้อมมือให้ความคุ้มครองพลเมืองในสังกัดได้อย่างถ้วนทั่วอย่างแน่แท้ เพราะถ้ากระทั่งบุคคลระดับ ‘ตัวเป้า’ ที่ควรได้รับการเฝ้าระวังอย่างเข้มงวดยังประสบเหตุการณ์เช่นนี้ได้ ต่อไปคนเล็กคนน้อย ตัวละครชายขอบที่สังคมไม่เคยมองเห็น ก็อย่าหวังเลยว่าจะได้รับการคุ้มครองสวัสดิภาพและมีหลักประกันความปลอดภัย

               ยิ่งเมื่อคนเสื้อแดง ไม่ว่าจะแดงแท้หรือแดงเทียมถูกคลื่นคนส่วนใหญ่เบียดไล่ให้ไปอยู่ชายขอบของความชอบธรรม ทั้งด้วยพฤติกรรมของตัวเองและด้วยแรงบวกจากตัวตั้งในใจ สมาชิกบางกลุ่มในสังคม ภายใต้ความต้องการพื้นฐานของทุกคนที่ต้องการดำเนินชีวิตอย่างสะดวกและปลอดภัย มันก็เป็นไปได้อย่างสูงว่า หากต้องเผชิญกับสถานการณ์ที่ไม่สะดวกและไม่ปลอดภัยผสมรวมกับความไร้ประสิทธิภาพของกลไกรัฐ ไม่ว่าจะเป็นตำรวจ ทหาร หรือฝ่ายการเมือง ผู้คนตามชุมชนต่างๆ ก็พร้อมที่ลุกขึ้นมารบราต่อกรกับผู้เป็นต้นเหตุโดยไม่ต้องรีรออีกต่อไป

               วีรกรรมของชาวบ้านชุมชนกิ่งเพชร อุรุพงษ์ นางเลิ้ง หรือแม้แต่ ‘แบทแมน’ แห่งแฟลตดินแดง ที่วิ่งเข้าไปปิดวาล์วรถแก๊สด้วยตัวเองโดยไม่ต้องยืนรอความช่วยเหลือจากเจ้าหน้าที่รัฐ ในแง่หนึ่งก็อาจจะเป็นการแสดงออกถึงความเข้มแข็ง ใจถึง พร้อมจะดูแลตัวเอง แต่อีกมุมหนึ่งเราต่างก็รู้ว่า นั่นไม่ใช่สัญญาณที่ดีแม้แต่น้อย ลองถ้าไม่ต้องมีขั้นตอน ขื่อแป ระเบียบวิธีปฏิบัติ ใครอยู่ชุมชนไหนก็แก้ปัญหาเฉพาะหน้าตามบุญตามกรรม ถึงที่สุดแล้ว ไม่ใครก็ใครคงอดคิดไม่ได้ว่า...มาถึงขนาดนี้ไม่ต้องมีรัฐบาลก็ได้ อย่างมากใครยิงมาก็โดนยิงสวน

               ไม่เห็นความจำเป็นของการมีรัฐบาลนั่นไม่เท่าไหร่ แต่ถ้าเมื่อใดผู้คนส่วนใหญ่บังเกิดความรู้สึกต่อเนื่องไปถึงขั้นที่ว่า ประชาธิปไตยที่ไม่สามารถอำนวยความสงบร่มเย็น เป็นหลักประกันความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สินนั้น ไม่ใช่สิ่งจำเป็นที่จะต้องยึดมั่นถือมั่น ไม่ใช่สิ่งสมมติสลักสำคัญอันใดจะได้เที่ยวเอาชีวิตเข้าไปแลกเพื่อให้ได้มา เอาแค่อยู่รอดปลอดภัยด้วยวิธีใดก็ได้...บางทีทัศนคติแบบนี้ต้องนับเป็นเรื่องใหญ่

               มันอาจเกี่ยวโยงมาถึงสัญญาณไม่สู้ดีประการต่อมาก นั่นคือ การไม่สามารถปรับตัวให้เข้ากับพล็อตทางการเมืองใหม่ๆ รวมถึงไม่สามารถสร้างความเชื่อมต่อระหว่างอุดมคติทางการเมือง กับการจัดการความสัมพันธ์ของข้อเท็จจริงที่มีอยู่เดิมในสังคม

               เป็นที่ชัดเจนว่า พล็อตทางการเมืองเก่าๆ ที่ยังมุ่งปลุกเร้าความฮึกเหิม เห็นอกเห็นใจ และสร้างความชอบธรรมด้วยการพยายาม ‘นับศพ’ นั้น...มันไปไม่รอด อำนาจรัฐมีความรุนแรงตามความเคยชินของตัวมันเองก็จริง แต่ท่ามกลางข้อมูลมหาศาลจากคลิปวิดีโอกล้องโทรศัพท์มือถือในยุคที่ ‘ใครๆ ก็เป็นนักข่าวได้’ โดยไม่จำเป็นต้องถูกบังคับให้เชื่อแค่กล้องโทรทัศน์ 7-8 ช่องนั้น ไม่เพียงแต่ทำให้ความพยายามในการนับศพกลายเป็นเรื่องน่าเวทนา เป็นเรื่องของเด็กๆ ที่ถูกผู้ใหญ่ดุนหลังให้เสียผู้เสียคน ยังส่งผลข้างเคียงสำคัญคือ มันสะท้อนให้เห็นถึงการขาดแคลนข้อมูล ขาดแคลนประเด็น ขาดแคลนจินตนาการ ในการสร้างพื้นที่ต่อรอง จนนำไปสู่การทำลายตัวเองชนิดที่ทำเอาผู้คนที่เคยนั่งเฝ้าเอาใจช่วยต่างต้องทอดถอนใจด้วยความเสียดาย...

               เสียดายที่น่าจะทำอะไรได้มากกว่านั้น แต่กลับถูกจำกัดด้วยพื้นฐานลักษณะ ‘ท่าบังคับ’ ที่ถ่ายทอดทางพันธุกรรมต่อๆ กันมาจากรุ่นสู่รุ่น ลักษณะความเป็นนักประชาธิปไตยที่นิยมผลักไสผู้อื่นให้เป็นฝ่ายตรงข้าม ขณะเดียวกันก็เพลิดเพลินกับการนำพาตัวเองพร้อมหอบหิ้วอุดมคติและมวลชนเข้าสู่มุมอับครั้งแล้วครั้งเล่า

               ถ้าประชาธิปไตยมีพื้นฐานสำคัญอยู่ที่การเคารพความหลากหลาย มันก็อาจจะต้องเริ่มต้นจากจุดนี้ จุดที่เชื่อว่าอุดมคติว่าด้วยประชาธิปไตยนั้นเป็นสมบัติสาธารณะ ไม่มีใครมีสิทธิถือครองคำอธิบายแต่เพียงฝ่ายเดียว ไม่ว่าจะเป็นแดงแท้ผู้รักสันติ ไม่ว่าจะเป็นเหลืองผู้เป็นเสรีชน ไม่ได้เป็นสาวกแม่ยกแกนนำ รวมถึงบรรดาผู้คนที่เคยถูกแขวนป้ายประทับตราว่าแดงเรื่อๆ หรือเหลืองอ่อนๆ

               มีแต่ความกล้าหาญที่จะเริ่มต้นเดินเข้าไปหาซึ่งกันและกัน หาจุดร่วมเพื่อถ่างกรอบความคิด เปิดพื้นที่ให้การประเมินสถานการณ์ดำเนินไปอย่างรอบด้าน มีผู้ซักค้านแลกเปลี่ยน และที่สำคัญคือมีผู้ฟัง มันจึงจะพอมองเห็นทางรอด ไม่ใช่หลับตาจินตนาการทีไร ได้แต่กลิ่นคาวเลือด และปริมาณรายชื่อวีรชนที่บัดพลีชีวิตครั้งแล้วครั้งเล่า

               ทั้งหมดนี่คือการสนทนากับผู้ที่เชื่อว่าตนเป็นพลังบริสุทธิ์ครับ.

เรื่อง > Ursa Major.

 - 1 -

                ถ้าหากคุณลองแหงนหน้าขึ้นมองบนฟากฟ้าเบื้องบนยามค่ำคืน  เมื่อได้มีโอกาสออกไปเที่ยวพักผ่อนตามต่างจังหวัด  เราจะได้พบกับดวงดาวสุกสกาวเต็มฟากฟ้า  บางคราวถ้าโชคดีอาจจะได้เห็นทางช้างเผือกขาวพาดผ่านราวฟ้า  ชวนให้เกิดจินตนาการกว้างไกล

                ใน อดีตกาลโลกและบรรดาดาวเคราะห์ทั้งหลายรวมทั้งดวงอาทิตย์ล้วนก่อกำเนิดมา พร้อมกันเมื่อราว 4,600 ล้านปีมาแล้วในมุมหนึ่งของกลุ่มดาวมหึมาที่เราเองเรียกว่า  ทางช้างเผือก หรือ Milky Way   และโลกของเราก็เป็นดาวเพียงดวงเดียวในครอบครัวดวงอาทิตย์ที่ยังคงมีสิ่งมีชีวิตอาศัยอยู่  เราเชื่อว่าในบรรดาสิ่งมีชีวิตหลากหลาย  มนุษย์ (Homo Sapien)  ถือกำเนิดขึ้นมาหลังสุดในช่วงไม่ถึง 1 ล้านปีมานี้เอง

                ด้วยชีวิตที่ต้องอาศัยพึ่งพิงกับสิ่งที่อยู่รอบกาย  เพื่อการยังชีพด้วยอารยธรรมการรวมกลุ่มล่าสัตว์และเพาะปลูก  ทำให้สังคมโบราณมีวัฒนธรรมร่วมกับสิ่งที่ดำรงอยู่ไม่ว่าจะเป็น แสงแดดอุ่น  ผืนฟ้าคราม ป่าเขา ดวงดาวหรือสายน้ำ  ซึ่งตัวอย่างดังกล่าวจะสามารถเห็นได้จากการรู้จักใช้สมุนไพรรักษาโรคภัยไข้เจ็บ  การ ตั้งถิ่นฐานบ้านเรือนในบริเวณสองฟากฝั่งลำน้ำและที่ลุ่มเพื่อการเพาะปลูกรวม ถึงการปรับตัวและตั้งรับกับสภาพธรรมชาติอันโหดร้ายในบางคราว

                แต่ ในระยะเวลาแค่เพียงราวๆ 100 ปีที่ผ่านมาที่โลกได้รู้จักกับน้ำมันผนวกเข้ากับวิทยาการต่างๆ ที่สมองมนุษย์คิดค้นขึ้นมาเพื่อตอบสนองความต้องการอันไร้ขีดจำกัด ของมนุษยชาติและสิ่งที่บังเกิดคู่ควบมากับความเจริญแบบก้าวกระโดดทำให้  ผืนฟ้าที่เคยสดใสก็กลับหม่นมัวลงจากควันพิษที่ถูกปลดปล่อยออกมา     สายน้ำที่เคยแลใสไหลเย็นก็กลับขุ่นคล้ำจนใช้การอะไรไม่ได้นอกจากเป็นทางระบายน้ำทิ้ง   ป่าไม้ที่เคยเป็นคลังยารักษาโรคแหล่งอาศัยของเหล่าเพื่อนร่วมโลกและคอยรักษาสมดุลแห่งธรรมชาติก็กลับลดพื้นที่ลงรวดเร็วอย่างน่าใจหาย   ปรากฏการณ์ธรรมชาติอันเลวร้ายมีให้พบเห็นได้ไม่เว้นแต่ละวัน   ซึ่ง ทั้งหมดทั้งมวลนั้นเราคงอดกล่าวโทษไม่ได้ว่าเกิดเพราะการใช้และรูปแบบการ ดำเนินชีวิตแบบเสพไม่หยุดใช้ไม่ยั้งของคนอย่างเราๆ ท่านๆ นี่เอง

                ประมาณการกันว่า  ในช่วงเวลาไม่กี่สิบปีมานี้ทรัพยากรภายในโลกกว่าครึ่งถูกดึงขึ้นมาใช้  บางส่วนก็เพียงเพื่อความดูดีของผู้ใช้และสิ่งของ  แต่ มิได้ก่อให้เกิดสาระอันใดมากกว่านั้นเลยและบางส่วนก็แปรสภาพกลับกลายเป็นขยะ และควันพิษปริมาณมหาศาลที่ส่งผลกลับมายังมนุษย์ไปอีกหลายร้อยปี  ยังมิพักที่จะเอ่ยถึงว่า  การที่ทรัพยากรส่วนมากถูกขนถ่ายจากประเทศต่างๆ ทั่วโลกไปสู่ประเทศอุตสาหกรรมเพื่อก่อผลประโยชน์ความมั่งคั่งทางเศรษฐกิจ  พร้อม ทั้งปลดปล่อยสารพิษออกสู่โลกในปริมาณมากก่อให้เกิดความเหลื่อมล้ำในการใช้ ทรัพยากรของโลกที่ทุกคนควรจะมีสิทธิ์ใช้ในปริมาณที่เท่าเทียมกันเนื่องจาก ความจำกัดของทรัพยากรที่มีอยู่ตราบใดที่เรายังคงหาแหล่งทรัพยากรใหม่ไม่ได้ นอกจากโลกใบนี้

 

- 2 -

                จวบจนถึงวันนี้ใช่ว่าอนาคตของเราจะหม่นมัวไร้ความหวังเสียเลยทีเดียวและวิถีทางที่น่าจะนำไปสู่ความยั่งยืนในการใช้ทรัพยากรในอนาคต  ก็คือความเข้าใจและร่วมมือกันของประชาชนพลโลกแต่การที่จะทำอย่างที่กล่าวมาใช่จะเป็นเรื่องง่ายดายนัก  เนื่อง จากในวิถีชีวิตที่เราปลูกฝังลัทธิบริโภคนิยมขึ้นทั่วโลกนั่นคือการกระตุ้น ให้แต่ละคนนำทรัพยากรมาใช้เพื่อตอบสนองความสะดวกสบายทุกๆ อย่าง  ไม่เว้นแม้แต่สังคมเกษตรกรรมเช่น การทำนาปลูกข้าวที่แต่เดิมเคยทำกันแค่ปีละเพียงครั้งเดียว  ก็ถูกเพิ่มขึ้นเป็น 2 ครั้งและ 3 ครั้งต่อปีในบางท้องที่  ทำให้เกิดการแย่งชิงน้ำในการทำการเกษตร  รวมถึงผืนดินที่ถูกใช้อย่างต่อเนื่องก็ทำให้ดินเสียอย่างรวดเร็ว   โดยที่ยังไม่ต้องเอ่ยถึงว่าปริมาณปุ๋ยเคมีและยาฆ่าแมลงที่ตกค้างอยู่ในดิน  แหล่งน้ำและสัตว์น้ำอีกปริมาณมหาศาลขนาดไหน

                การเริ่มต้นในการปลูกฝังค่านิยมความคิดในการใช้ทรัพยากรอย่างรู้คุณค่า  เป็นสิ่งที่ง่ายที่จะทำให้เกิดขึ้นในเด็กและเยาวชน  เพราะ ถ้าจะกล่าวไปแล้วเด็กๆ ก็คือเจ้าของทรัพยากรที่แท้จริงเพราะในอนาคตข้างหน้าคนเหล่านี้จะต้องเป็น ผู้เผชิญกับปัญหาสภาวะแวดล้อมเป็นพิษและทรัพยากรธรรมชาติที่มีให้ใช้ใน ปริมาณที่จำกัดยิ่งนัก

                แต่สิ่งที่กล่าวมาทั้งหมดข้างต้นนี้ก็ใช่ว่าจะง่ายเสมอไป  ใน เมื่อเด็กส่วนใหญ่เติบโตมากับสภาพสังคมและชีวิตสมัยใหม่ที่แวดล้อมไปด้วย ลักษณะการแข่งขันกันบริโภคและการโฆษณาชักชวนให้เกิดความต้องการที่ ถูกกระตุ้นขึ้น (Generated Demand) ซึ่งเป็นเพียงการสร้างภาพของตัวตนด้วยเปลือกภายนอก  กลับทั้งยังไม่สามารถเข้าใจถึงแหล่งที่มาของทรัพยากรซึ่งเป็นต้นทุนทางธรรมชาติทั้งปวงไม่ว่าจะเป็นน้ำอาบ  ดื่มกิน  หรือการลดลงของพื้นที่ป่าในชนบท  ไม่เคยเห็นว่าในยามหน้าแล้งการขาดน้ำในการใช้อุปโภคบริโภคนั้นเป็นเช่นไร ในเมื่อเปิดก๊อกน้ำทุกครั้งก็มีน้ำไหลให้ใช้สะดวกดาย    หรือการที่จะเชื่อมโยงปัญหาและความเดือดร้อนของผู้คนที่ต้องถูกไล่ที่หมดหนทางทำกินจากการสร้างเขื่อน  เพื่อนำน้ำมาป้อนสังคมเมืองในยามหน้าแล้ง   รวมทั้งการผลิตกระแสไฟฟ้าเพื่อให้ในเมืองมีไฟสว่างเรืองรองทุกตรอกซอกซอย      ในขณะที่ตนเองนั้นมีเพียงหลอดไฟบ้านละดวง  ซึ่งการที่จะทำให้เด็กๆ ที่เติบโตมาด้วยภาวะปัจจัยเช่นนี้จินตนาการและรู้ซึ้งถึงสาเหตุในการแบ่งปันกันใช้  เป็นเรื่องไม่ง่ายนัก

                แต่ข้อเสนอที่เป็นไปได้คือเริ่มจากความรู้สึก ผิด ชอบ ชั่ว ดี และการทำความเข้าใจถึงประโยชน์ส่วนรวมของคนหมู่มาก  ซึ่งเป็นภูมิปัญญาโบราณแบบสังคมตะวันออกที่นับวันจะลดน้อยถอยลงไปทุกที  โดยแทนที่ด้วยความคิดแบบปัจเจกชนนิยมผสมกับลัทธิบริโภคนิยมแบบตะวันตก  ที่ ทำให้คนทั้งหลายคิดว่าตนเองไม่ได้ทำอะไรให้คนอื่นเดือดร้อนก็น่าจะเพียงพอ แต่ไม่เคยรู้เลยว่าสาเหตุมาจากการบริโภคโดยไม่สนใจคนรอบข้างของตนเอง  หรือไม่ก็มักโยนความผิดให้กับรัฐหรือเอกชนไป 

                แต่ใช่ว่าข้อความข้างต้นผมจะกล่าวหาสังคมและแนวคิดแบบตะวันตกว่าไม่ดี  เพียงแต่เรารับเอามาไม่ครบถ้วนทั้งกระบวนการเท่านั้นเอง  เพราะ ในสังคมตะวันตกการบริโภคต่างๆ จะถูกควบคุมด้วยระบบการจัดเก็บค่าตอบแทนในการบริโภคและการรับบริการของแต่ละ ชนิดด้วยราคาต้นทุนอันแท้จริงซึ่งเป็นการจำกัดการบริโภคไปโดยปริยาย  แต่ในประเทศเรากลับไม่ใช่เช่นนั้น  แต่กลับกลายเป็นสวัสดิการหรือการบริการของรัฐหรือรัฐอุปถัมภ์ไปเสียส่วนใหญ่  โดยการอ้างถึงการจ่ายภาษีแล้วก็ควรจะได้รับการบริการไปทุกๆ อย่าง

                หัน กลับมามองที่เยาวชนที่เราคาดหวังไว้กับปัญหานี้เราเริ่มได้จากการฝึกสำนึก ผิด ชอบ ชั่ว ดี ให้เกิดขึ้นก่อนด้วยสังคมของครอบครัวและโรงเรียนเพราะผมเองเห็นว่าในโลกนี้ ไม่มีใครที่ไม่อยากเป็นคนดี  แต่บางอย่างที่คนส่วนมากนิยามความดีไว้สูงเสียจนทำได้ยากกระทั่งเด็กบางคนเกิดการต่อต้านและไม่เห็นด้วย

จากนั้นถึงจะมองในเรื่องของการปลูกฝังสำนึกรักและดูแลส่วนรวม  แต่ ทั้งหมดทั้งมวลนี้จะเกิดขึ้นไม่ได้เลยหากปราศจากผู้ใหญ่ที่เข้าใจและคอย ประคับประคองดูแลและต้องช่วยกันลดค่านิยมของการบีบคั้นให้เด็กเป็นคนเก่ง  ซึ่งบางทีอาจจะมีความเห็นแก่ตัวติดตามมาด้วย  ซึ่งผมคิดว่าคงไม่มีพ่อแม่ผู้ปกครองท่านใด  อยากเห็นลูกของท่านเป็นคนไม่ดีหรอก  จริงไหมครับ?

เริ่มจากการชักจูงในสิ่งดีที่ทำได้ง่าย  เช่นการไม่ทิ้งขยะเกลื่อนกราด  การปฏิเสธถุงพลาสติกใส่ของในยามที่เห็นว่าของที่ซื้อไม่จำเป็นต้องใส่ถุงก็ได้  การไม่เปิดน้ำเปิดไฟทิ้งไว้

 

- 3 -

ธรรมชาติ  คำคำนี้ถูกนำมาใช้และอ้างถึงบ่อยมากในนามของสิ่งที่ดีงามตามสายตาของนักสิ่งแวดล้อมและเป็นสิ่งที่ทุกคนพยายามใฝ่หา   ถ้าจะถามว่าธรรมชาติคืออะไรใครตอบได้บ้าง? อาจจะยากไป  แต่ถ้าถามว่าอะไรบ้างที่เป็นธรรมชาติ?   คงจะตอบได้ง่ายกว่า

                หาก จะมองโลกกลมๆ ใบนี้ที่มีอายุจากก่อเกิดจนถึงวันนี้ก็ราว 4,600 ล้านปีมาแล้วตั้งแต่มวลสารและบรรดากลุ่มก๊าซต่างๆ พากันหมุนวนและก่อตัวเป็นระบบสุริยะ

                จากเดิมในบรรยากาศของโลกล้วนเต็มไปด้วยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์และไอน้ำปกคลุมเต็มชั้นบรรยากาศ  แต่พอโลกเริ่มเย็นตัวลงบรรดาไอน้ำต่างพากันควบแน่นตกลงมาเป็นฝนและไหลรวมลงสู่ที่ต่ำกว่าจนเป็นทะเลและมหาสมุทรในปัจจุบัน

                จาก นั้นจึงจะเกิดสิ่งมีชีวิตชนิดต่างๆ ขึ้นบนโลกที่มีโครงสร้างสลับซับซ้อนเพิ่มมากขึ้นเรื่อยๆ จนก่อเกิดสิ่งมีชีวิตที่เรียกตัวเองว่า Homo Sapien  ขึ้นเมื่อราว 4 -5 แสนปีที่ผ่านมานี่เอง  และในช่วงเวลาเพียงแค่ราว 100 ปีที่ผ่านมาบรรดา Homo Sapien  ทั้งหลายนี้ก็ได้ทำให้สภาพแวดล้อมทางธรรมชาติเปลี่ยนแปลงอย่างมากมาย  จาก ความคิดพื้นฐานที่เชื่อว่าพวกตนนั้นเป็นสายพันธุ์ของสิ่งมีชีวิตที่ฉลาดที่ สุดจนสามารถที่จะเปลี่ยนแปลสภาพธรรมชาติต่างๆ ของโลกให้เหมาะสมกับความอยู่รอดของเผ่าพันธุ์ได้   แต่ในปัจจุบันความเชื่อเหล่านั้นก็ได้รับการพิสูจน์แล้ว  จากสภาพความวิปริตผิดเพี้ยนของฤดูกาลและวิบัติภัยในรูปแบบต่างๆ รวมถึงโรคร้ายที่เกิดขึ้นเพียงชั่วข้ามคืน   แล้วย้อนกลับมาทำลายชีวิตมนุษย์เอง

                ถ้าหากเปรียบระยะเวลา 4,600 ล้านปีลงเหลือเพียง 365 วันบรรดา Homo Sapien ทั้งหลายก็เพิ่งเกิดขึ้นมาเดินบนโลกแค่เพียง 1 ชั่วโมงที่ผ่านมา และแค่เวลาเพียง 1 วินาที  มนุษย์ก็ได้ทำให้โลกใบนี้ย่อยยับได้ในชั่วพริบตา

                วันใดคุณได้แหงนหน้าขึ้นมองฟากฟ้ายามค่ำคืนที่มีดวงดาวสุกสกาว  คุณจะรับรู้ได้ทันทีว่าโลกเป็นเพียงเสี้ยวธุลีในอวกาศมหาศาล  ขอให้จำไว้ว่าถ้าหากดาราจักรทางช้างเผือกมีขนาดเทียบเท่ากับโลก  โลกเราจะมีขนาดแค่เพียง 0.2 ไมครอน หรือเล็กเพียงไวรัสเท่านั้นเอง แล้วคุณยังจะคิดเอาชนะธรรมชาติอีกหรือ  มนุษย์โลกทั้งหลาย

                เพราะถ้าหากวันใดสมดุลธรรมชาติที่เสียไปถูกโลกปรับสมดุลใหม่  ใครจะรู้ว่าเมื่อวันนั้นมาถึงจะมีใครมาคอยเรียกดาวเคราะห์สีน้ำเงินนี้ว่า  โลกมนุษย์อีก

                ธรรมชาติ  คำคำนี้เป็นคำที่มักถูกอ้างถึงบ่อยๆ แต่แท้จริงแล้วยิ่งใหญ่เกินใครจะควบคุมได้  เพราะ ธรรมะ ที่แปลว่าความจริง  กับชาตะ  ที่แปลว่าเกิดนั้นเมื่อรวมความแล้ว truth birth จะหมายถึง ความเป็นจริงที่เกิดขึ้น  นั่นคือ ธรรมชาติ

 

- 4 -

ครับผมเริ่มต้นบทความนี้จากการมองจักรวาล  สู่โลกในอดีตและปัจจุบัน   และแคบลงมาในระดับประเทศ  จนกระทั่งถึงหน่วยที่ย่อยที่สุดของสังคม  คือ  ครอบครัว  เนื่อง จากว่าผมเชื่อว่าสิ่งเหล่านี้ร้อยโยงเกี่ยวเนื่องเป็นเรื่องราวอันเดียวกัน และสิ่งที่จะช่วยให้โลกใบนี้ยังคงสดสวยได้คงต้องเริ่มกันจากผู้ใหญ่ของทุก ครอบครัวเข้าใจโดยเริ่มบอกแก่เด็กๆ  ที่บ้านถึงเรื่องราวเหล่านี้  และผมเชื่อเป็นอย่างยิ่งว่าการเริ่มทำเช่นนี้ไม่ใช่สิ่งที่ยากเย็นเลยหากเราช่วยกัน

เพราะถ้าเราลองนึกกันดูเล่นๆ ว่าในอีก 20 – 30 ปีข้างหน้าในยามที่คุณแก่ตัวลง   และในวันนั้นลูกๆ ของคุณเติบโตขึ้นมาเรายังจะมีน้ำทะเลใสๆ   ป่าสีเขียวสวย   อากาศดีๆ ไว้ให้หลานของเราที่จะเกิดขึ้นมาก็คงดี ใช่ไหมครับ?  เราจะได้พาหลานของเราไปเล่นน้ำทะเล  เล่นน้ำตก  ดูนก เหมือนกับที่เราเคยได้สัมผัสมาในวัยเด็ก  มันก็คงเป็นอีกช่วงชีวิตที่ดีก่อนที่เราจะลาโลกใบนี้ไป  ใช่ไหมครับ?

หากคุณลองแหงนหน้าขึ้นมองบนฟากฟ้าเบื้องบนยามค่ำคืน  เมื่อได้มีโอกาสออกไปเที่ยวพักผ่อนตามต่างจังหวัด  เราจะได้พบกับดวงดาวสุกสกาวเต็มฟากฟ้า  บางคราวถ้าโชคดีอาจจะได้เห็นทางช้างเผือกขาวพาดผ่านราวฟ้า  ชวนให้เกิดจินตนาการกว้างไกล  เกิดตายในช่วงชีวิตคนเราเป็นเวลาแค่พริบตาในปฏิทินกาลเวลาของจักรวาล  แต่เวลาแค่เพียงชั่วพริบตานั้นคุณเลือกที่จะทำสิ่งดีๆ ให้เกิดขึ้นกับลูกหลานและพื้นแผ่นดินเดียวกันที่เราอาศัยอยู่ที่ชื่อว่า  โลก .......

........ใช่ไหมครับ?

 * * *  * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *

นี่คือ 1 ใน 27 เรื่อง 'ต้นฉบับ'  ของบทความทั้งหมดในแคมเปญ April Truth's Day
แคมเปญที่พูดความจริงเรื่องโลกร้อนกันในวันที่มีแต่คนพูดเรื่องหลอกลวง

นอกจากบทความชิ้นนี้แล้ว ยังมีเรื่องราวอีกมากมายที่ถูกเขียนอยู่ในเว็บไซต์กว่าร้อยแห่ง
และกิจกรรมอีกมากมาย ดูรายละเอียดได้ที่นี่เลย  http://www.lonelytrees.net/?p=984

 ** บทความทั้งหมดในแคมเปญอยู่ภายใต้สัญญาของ Creative Common เชิญเอาไป post ต่อกันตามสบายจ้า (แต่อย่าลืม mention เจ้าของเรื่องเค้าด้วยนะ) 

อธิคม คุณาวุฒิ
Side Ways, ไทยโพสต์ วันอาทิตย์ที่ 23 พฤศจิกายน 2551

               ระเบิดเอ็ม 79 ที่ยิงใส่ผู้ชุมนุมพันธมิตรฯ ถึง 2 ครั้งภายในระยะเวลาห่างกันเพียง 2 วันนั้น ลูกแรกทำหน้าที่เป่าลมให้นกหวีดของแกนนำพันธมิตรฯ เสียงดังฟังชัด ส่วนลูกที่สองตอกตะปูย้ำข้อเท็จจริงว่า ต่อแต่นี้ไปแนวทางสันติวิธีจะยิ่งถูกปฏิเสธและได้รับการหมิ่นหยามจากทุกฝ่าย พูดสำนวนนักโฟนอินก็คือ...‘อย่าอยู่อย่างสงบกันเลย’

               กลางสถานการณ์ที่กฎหมายไม่สามารถบังคับใช้ ผู้กุมอำนาจรัฐหมดสภาพไม่คู่ควรแก่การไว้เนื้อเชื่อใจ สิ่งที่ทุกคนพูดเหมือนกันคือยังไม่จบแค่นี้ คำถามจึงมีอยู่ว่า แล้วลูกต่อๆ ไปมันจะก่อให้เกิดอะไรตามมาในระดับสภาพจิตผู้คนในสังคม ลำพังแค่ 2 ลูกแรกก็น่าสะพรึงกลัวแล้ว มูลค่าเลือดเนื้อและชีวิตของคนที่จากพรากถูกตีราคาผ่านจุดยืนทางการเมืองและความหงุดหงิดเบื่อหน่ายกับสภาพยืดเยื้อเรื้อรัง ผู้เสียชีวิตกลายเป็นวีรชนในหมู่ผู้ชุมนุม แต่พ้นจากนั้น ลองไปถามคนที่สวมเสื้อสีต่าง ถามคนที่ยังไม่ยอมเลือกสี...น้ำหนักของความตายยังจะมีความหมายเท่าเทียมกันหรือไม่

               นี่คือเรื่องเศร้าที่สุดของพลเมืองสังกัดประเทศเดียวกัน

               ในระดับยุทธศาสตร์ ความหมายของคำว่า ‘อย่าอยู่อย่างสงบกันเลย’ กับคำว่า ‘ม้วนเดียวจบ’ นั้น แม้นจะถูกประดิษฐ์ให้มีหน้าตาแตกต่างสุดขั้วชั่วดีเพียงใดก็ตาม แต่ทั้ง ‘รายจ่าย’ ระหว่างทาง รวมถึง ‘เป้าหมาย’ ตอนจบ...มันมีอะไรแตกต่างกัน

               พูดอย่างห้วนที่สุดก็คือ ทั้งหมดนี้เป็นการดันผู้คนในสังกัดของตนออกไปห้ำหั่นฆ่าฟันคนสังกัดอื่น สร้างภาพโกลาหลมิคสัญญี เพื่อบีบให้ทหารถือปืนขับรถถังออกมา โดยแต่ละฝ่ายต่างก็หวังเหมือนกันว่าปลายกระบอกปืนจะหันไปฝั่งตรงข้ามตัวเอง

               เรื่องที่เกิดขึ้นในวันนี้และพรุ่งนี้ ไม่ว่ามันจะเป็นไปตามจินตนาการของคำว่า ‘ม้วนเดียวจบ’ หรือ ‘อย่าอยู่อย่างสงบกันเลย’ หรือไม่ก็ตาม สิ่งที่น่าประหลาดใจก็คือ ทุกฝ่ายรวมถึงกองทัพเองใช่ว่าจะไม่รู้...ต่อให้ทหารออกมา ปัญหามันก็ไม่ได้จบ แถมมีโอกาสลุกลามบานปลาย เลยเถิดไปจากกรอบจินตนาการที่ใครจะคิดจะประเมินต่อไปได้

               หันปืนไปทางรัฐบาล ไม่ใช่แค่มวลชนรากหญ้านับสิบล้านเท่านั้นจะลุกฮือ แต่ชนชั้นกลางและปัญญาชนฝ่ายก้าวหน้าที่รังเกียจการยึดอำนาจก็ย่อมไม่อยู่เฉย จะบ่ายหน้าหันปืนไปทางพันธมิตรฯ ก็รังแต่จะยั่วยุให้ผู้คนที่เคยเงียบลุกขึ้นมาต่อต้าน ปรากฏการณ์ที่เรียกๆ กันว่า ‘หลังทักษิณ’ หรือ ‘หลังพันธมิตรฯ’ ไม่ว่าจะถูกอธิบายด้วยศัพท์ทางวิชาการชนิดใดก็ตาม แต่โดยแรงเหวี่ยงของมันทั้งคู่ต่างก็มีลักษณะยืดเยื้อเรื้อรังพอๆ กัน

               ภายใต้ความหวังและความปรารถนาดีของคนที่ไม่อยากเห็นการเสียเลือดเสียเนื้อ คนที่อยู่กับสังคมไทยมานานจนพอที่จะรับรู้ว่า ‘เครื่องค้ำยัน’ แท้จริงที่ประคับประคองสังคมไทยมาโดยตลอดนั้นประกอบด้วยอะไรบ้าง จึงพยายามแล้วพยายามอีกที่จะทะนุถนอมเสาค้ำยันนั้น โดยหวังว่าเครื่องค้ำยันดังกล่าวจะแข็งแรงเพียงพอที่จะประคับประคองสังคมไทย ให้เดินผ่านวินาทีหน้าสิ่วหน้าขวานต่อไปได้เรื่อยๆ และหวังอีกว่าระหว่างทางของการเปลี่ยนผ่าน ควรให้มีการสูญเสียเลือดเนื้อและชีวิตน้อยที่สุด

                แน่นอน ความพยายามนี้ถูกตั้งคำถามจากอีกฝ่ายที่ไม่เชื่อด้วย

               สุดท้ายแล้ว แม้นจะไม่มีใครคาดเดาได้ว่าสิ่งที่กำลังเกิดขึ้นในวันนี้พรุ่งนี้จะรุนแรงแค่ไหน หรือจะดำเนินไปสู่จุดจบรูปแบบใด แต่สิ่งที่เราอาจจะพอพูดกันได้ก็คือ ในเมื่อแต่ละฝ่ายต่างก็มีคำอธิบายความเป็นประชาธิปไตยของตัวเองด้วยกันทั้งคู่ ขณะเดียวกันแต่ละฝ่ายต่างก็ทำหน้าที่ผลิตความเหนื่อยหน่ายให้เกิดแก่ผู้คนในสังคมระดับใกล้เคียงกัน เรื่องราวดังกล่าวย่อมนำไปสู่ข้อวินิจฉัยของสังคมว่า ทั้งหมดนี้มันอาจไม่ใช่การต่อสู้เรียกร้องเพื่อให้ได้มาซึ่งประชาธิปไตยแบบที่คนส่วนใหญ่ให้ฉันทานุมัติ แต่เป็นการประลองกำลังครั้งใหญ่ระหว่างกลุ่ม ระหว่างเส้าอำนาจในนาทีเปลี่ยนผ่าน

               นั่นก็หมายความว่า สงครามครั้งสุดท้ายที่ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งพยายามจุดขึ้นนั้น ไม่ได้มีความหมายในตัวของมันเอง แต่ความหมายและภาระผูกพันจะเกิดขึ้นก็ต่อเมื่อ กรรมวิธีและกระบวนการในการหาข้อยุติที่จะเกิดขึ้นนั้น ไม่ได้รับการยอมรับจากผู้คนส่วนใหญ่ในสังคมต่างหาก ถัดจากนั้นแหละ แรงขับเคลื่อนที่แท้จริงจึงจะเกิดขึ้น

               สิ่งที่ควรเตรียมใจยอมรับกันเอาไว้ก็คือ ภายหลังจากนั้นไม่ว่าผลที่ออกมาจะยืดเยื้อเรื้อรัง ไม่เป็นที่ถูกอกถูกใจผู้คนทุกฝ่ายก็ตาม ยกตัวอย่างรูปธรรม เช่น เราอาจต้องจินตนาการไปถึงบรรยากาศในเกาหลีใต้ช่วงทศวรรษ 1980 ที่เกิดการชุมนุมต่อเนื่องเป็นปีๆ ไล่ยุคมาตั้งแต่ ปาร์ก จุงฮี..ชุน ดูฮวาน...จนถึงโร แตวู ฯลฯ กว่าที่เราจะหาข้อยุติได้ก็ต้องกินเวลาต่อเนื่องนับสิบปี

               ระหว่างนี้ภาษาของสงครามจะค่อยๆ เลือนหาย ประชาธิปไตยเป็นเรื่องที่ต้องต่อรองภายใต้โครงสร้างของกลุ่มเส้าอำนาจต่างๆ และต้องการระยะเวลายาวนานในการฟูมฟักให้คนพร้อมที่จะอยู่ร่วมในกติกาแบบเดียวกัน และพร้อมจะยื่นมือออกแรงหากเห็นอะไรเคลื่อนไปจากฉันทานุมติและข้อตกลง

               ในนาทีเปลี่ยนผ่านอาจใช้ภาษาสงครามได้ แต่ที่ผ่านมาก็ไม่เคยปรากฏว่าประชาธิปไตยจะมีทางลัด.

อธิคม คุณาวุฒิ
Side Ways, ไทยโพสต์ วันอาทิตย์ที่ 7 กันยายน 2551

               เคยมีคนทำสื่อ (เข้าใจว่าเป็นรุ่นน้อง) จากหนังสือพิมพ์รายวันภาษาอังกฤษท่านหนึ่ง เข้ามาพูดคุยแลกเปลี่ยนกับผมเมื่อราว 2-3 เดือนที่แล้ว คำถามหนึ่งที่เธออยากทราบคือ คิดเห็นอย่างไรที่เซ็กชั่นสารคดี ข่าวสังคม สิ่งแวดล้อม ศิลปวัฒนธรรม ในหนังสือพิมพ์รายวันหลายฉบับ เริ่มปรับเนื้อหาไปสู่สิ่งทีเรียกว่า...ไลฟ์สไตล์มากขึ้น หรือในความรู้สึกของคนทำอาจจะใช้คำว่า ‘เบา’ มากขึ้นเมื่อเปรียบเทียบกับของเดิมซึ่งเคยมีพื้นที่ให้กับประเด็นเชิงสังคมหนักๆ

               จำได้ว่าผมตอบคำถามนี้แบบไม่ค่อยทะนุถนอมน้ำใจกันสักเท่าไหร่ เพราะผมไปชวนคุยว่า ก่อนอื่นยอมรับกันไหมว่าสื่อสิ่งพิมพ์รายวันหรือรายใดๆ ก็ตามนั้นมันก็เป็นธุรกิจชนิดหนึ่ง ซึ่งต้องตอบสนองความต้องการของผู้อ่าน เพราะฉะนั้นเมื่อมีการประเมินกันว่าจำเป็นต้องมีการปรับทิศทางเนื้อหากันใหม่ ก่อนที่จะไปรบรากับฝ่ายการตลาด (ซึ่งเป็นคู่กรณีคลาสสิกของคนทำข่าวอยู่แล้วนั้น) เราควรทบทวนกันเองก่อนดีไหมว่า เหตุใดเราจึงไม่สามารถผลักประเด็นที่เชื่อกันว่าดีและมีประโยชน์นั้นไปสู่การยอมรับของผู้อ่าน เพราะถ้าหากผู้อ่านยอมรับและหวงแหนพื้นที่ดังกล่าว มีหรือที่ฝ่ายการตลาดหน้าไหนจะกล้าไปขัดใจ

               ครับ...คำตอบทำนองนี้คงไม่ถูกไปเสียทั้งหมด และโดยวัตถุประสงค์ผมเพียงแค่ต้องการเหนี่ยวรั้งเตือนสติคนร่วมอาชีพไม่ให้เกิดความรู้สึกพลุ่งพล่านเดือดดาลผู้อื่นโดยไม่จำเป็น แต่บังเอิญในช่วง 2-3 วันที่ผ่านมา น้องสาวบังเกิดเกล้าอีกรายหนึ่งซึ่งแอคทีฟกับความเคลื่อนไหวของสื่อเป็นพิเศษได้แจ้งข่าวให้ทราบว่า แนวโน้มที่พยายาม ‘ไลฟ์สไตล์’ และ ‘เบา’ นั้น มันชักจะระบาดลุกลามจนน่าเสียดาย

               ตามความเข้าใจของผม เซ็กชั่นสารคดี สังคม ศิลปวัฒนธรรม ที่ปรากฏอยู่ตามหนังสือพิมพ์หัวไม่สีนั้น โดยสถานะของมันก็คงใกล้เตียงกับ ‘โต๊ะบันเทิง’ ของหนังสือพิมพ์หัวสี เพียงแต่คนทำอาจมีความเชื่อว่า รสนิยมของชนชั้นผู้เสพหนังสือพิมพ์หัวไม่สีนั้น น่าจะต้องการอะไรมากไปกว่าข่าวบันเทิงหรือข่าวอักษรย่อชื่อดาราแบบที่หนังสือพิมพ์หัวสีนิยมเล่น...ซึ่งก็ไม่แน่ใจว่าถึงบัดนี้ความเชื่อดังกล่าวยังเป็นจริงอยู่หรือไม่

               อย่างไรก็ตาม ด้วยลักษณะพื้นที่ที่ค่อนข้างเปิดกว้าง ทั้งในแง่การนำเสนอประเด็นและการประดิษฐ์รูปแบบวิธีการเขียนซึ่งไม่ได้จำกัดอยู่เพียงรูปแบบการรายงานข่าว เซ็กชั่นทีเคยมีสถานะแบบโต๊ะบันเทิงนี้ จึงมักจะเป็นเป้าหมายความสนใจของคนทำสื่อรุ่นหนุ่มรุ่นสาว ในฐานะเวทีในการ ‘จุด’ และ ‘ปั้น’ ประเด็นของคนระดับหัวหน้าข่าว ซึ่งหลายต่อหลายครั้งประเด็นจากโต๊ะข่าวนี้ก็มักจะมีแง่มุมแปลกๆ มีการให้คำอธิบายบางประการที่ไปไกลกว่าข่าวรายวัน สำหรับคนระดับนักข่าวเอง มันก็เป็นพื้นที่ในการแสดงฝีมือการทำข่าวเชิงลึก การทำข่าวที่สามารถสอดแทรกแสดงทักษะฝีมือการเขียน รวมถึงเป็นพื้นที่ในการสร้างตัวตนในฐานะคอลัมนิสต์ให้กับคนรุ่นใหม่ๆ

               แน่นอนว่า ภายใต้การทำงานที่กระตือรือร้นของนักข่าวรุ่นหนุ่มรุ่นสาว หลายครั้งมันก็คงไปสร้างความเปรี้ยวมือเปรี้ยวเท้าทั้งต่อผู้คนทั้งภายในองค์กรและนอกองค์กร โทษฐานที่มักจะมีอะไรบางอย่างดู ‘อินโนเซนส์’ และ ‘กระดูกมวยอ่อน’ หลุดออกไปบ้าง แต่เราก็มักจะพบเช่นกันว่า หากสื่อมวลชนเจนเนอเรชั่นหนุ่มสาวเหล่านี้ ไม่หลงยึดติดกับ ‘ตัวตน’ และหมดเปลืองต้นทุนความเป็นมนุษย์ไปกับการสร้าง ‘ตำนาน’ ฉบับย่นย่อของตัวเองเสียก่อน สิ่งที่พวกเขาทำออกไปนั้น ก็มักจะมี ‘ความเชื่อมต่อ’ ไปถึงความคิดอ่านเชิงอุดมคติ ความรู้สึกผูกพันกับทุกข์สุขของบ้านเมือง การเลือกข้างคนเล็กคนน้อยด้อยโอกาส ฯลฯ ปรากฎผ่านชิ้นงานให้เห็นอยู่เสมอๆ

               แนวโน้มปรากฏการณ์ที่สื่อสิ่งพิมพ์เซ็กชั่นนี้ค่อยๆ เลื่อนไหลไปสู่เนื้อหาเบาๆ กลายเป็นรายงานไลฟ์สไตล์คนเมืองนี้ ทำให้ผมนึกไปถึงการล้มหายตายจากของหน้าข่าวสิ่งแวดล้อมซึ่งเคยคึกคักอย่างมากภายหลังปีการเสียชีวิตของสืบ นาคะเสถียร โต๊ะสิ่งแวดล้อมเป็นแหล่งรวมนักข่าวมือดี และมีประเด็นให้ผู้คนฮือฮาได้อย่างสม่ำเสมอ แต่หลังจากเกิดวิกฤติเศรษฐกิจในช่วงปี 2540 หน้าสิ่งแวดล้อมที่หนังสือพิมพ์ทุกฉบับต่างต้องมีนั้นก็ค่อยๆ ถูกยุบรวมละลายหายไปกับโต๊ะข่าวอื่นๆ จนไม่เหลือพื้นที่ข่าวเฉพาะของตัวเองอีกต่อไป

               จริงอยู่...สิ่งที่เคยเกิดขึ้นกับหน้าข่าวสิ่งแวดล้อมนั้น ย่อมมีเหตุปัจจัยหลายประการสะสมปะปนกัน แต่เราก็สามารถมองได้เช่นกันว่า เมื่อถึงนาทีหน้าสิ่วหน้าขวาน เมื่อถึงคราวต้องประคองตัวเองให้มีชีวิตรอดจากปัญหาเศรษฐกิจ สิ่งที่เราพร้อมจะ ‘ตัดออก’ เป็นลำดับต้นๆ ก็คือประเด็นข้อกังวลหรือคำถามกวนใจเรื่องสิ่งแวดล้อม...จากนั้นพอลืมตาอ้าปากได้ ค่อยมาทำท่าตื่นเต้นกับประเด็นโลกร้อนกันต่ออีกยก

               หากแนวโน้มความต้องการและความสนใจของผู้อ่านเป็นไปตามที่นักการตลาดประจำสื่อแต่ละสำนักบอกเอาไว้จริง...คนเมืองหรือผู้บริโภคสื่อสิ่งพิมพ์หัวไม่สีนั้น ต้องการเสพเรื่องใกล้ตัว ต้องการ ‘ไกด์’ ในการใช้ชีวิต ประเภทต้องมาสอนกันตามหน้าหนังสือพิมพ์ว่าทำงานอย่างไรให้เจ้านายรัก...ปฏิบัติธรรมช่วงวันหยุดอย่างไรจึงจะมีพละกำลังออกไปห้ำหั่นกับผู้คนต่อในวันทำงาน...ไลฟ์สไตล์เก๋ๆ ของบุตรหลานคนรวย...หรือถึงวันศุกร์ทีจะไปเมาที่ไหนถึงจะอาเจียนได้ลื่นคอ ฯลฯ

               ทั้งหมดนี้มิได้หมายความเพียงหยาบๆ แค่ว่าข่าวเหล่านี้เหลวไหลหรือไม่มีประโยชน์ แต่ประเด็นคือมันหา ‘ความเชื่อมต่อ’ ระหว่างชนชั้นผู้มีกำลังซื้อหนังสือพิมพ์หัวไม่สีกับชนชั้นอื่นในประเทศแทบไม่เจอ หรืออาจจะเจอแต่ต้องใช้ความพยายามอย่างสูงในการกราดสายตาไล่อ่านเรื่องแบบนี้ที่ซุกอยู่ในหน้าใดหน้าหนึ่งของหนังสือพิมพ์ปึกใหญ่ทุกเช้า

               ในฐานะที่พื้นที่เหล่านี้เคยเป็นเวทีสำหรับการขับเคลื่อนของภาคประชาชน เป็นพื้นที่รายงานให้เห็นความเคลื่อนไหวของภาคประชาสังคม (ไม่ว่าถึงวันนี้ความหมายของคำว่าภาคประชาชนหรือประชาสังคมจะเคลื่อนไปแค่ไหนก็ตาม)

               ถึงแม้นจะไม่ใช่สาเหตุโดยตรง แต่บางทีอาจเป็นเพราะพื้นที่ข่าวที่เลือนหายนี้เอง ที่ทำให้เราไม่เคยเข้าใจคนร่วมประเทศแบบ ณรงค์ศักดิ์ กรอบไธสง...หรือไม่มีคำอธิบายชัดๆ ว่าอารยะขัดขืนนั้นทำงานร่วมกับกระบวนการยุติธรรมได้อย่างไร…

อธิคม คุณาวุฒิ
Side Ways, ไทยโพสต์ วันอาทิตย์ที่ 4 พฤษภาคม 2551

               เวลาเจอเพื่อนร่วมถนนประเภทนี้แสดงกิริยามารยาทและพฤติกรรมการใช้ถนนราวกับคนที่ไม่เคยเรียนรู้อารยธรรมใดๆ มาก่อน พูดง่ายๆ เหมือนกลุ่มชนที่เพิ่งหลุดจากสังคมบุพกาล พึ่งพาการสัญจรด้วยวิธีขี่ควายพายเรือ ไม่เคยเรียนรู้วิธีใช้ถนน ไม่รู้จักเลนเขาเลนเรา ไม่ยินดียินร้ายต่อกฎ กติกา มารยาท ทุกชนิด...กรณีแบบนี้ขีดความอดทนของผมกลับอยู่ในระดับต่ำเอามากๆ กล่าวคือสามารถทำได้ตั้งแต่ระดับเบื้องต้น ได้แก่ หงุดหงิด ตะโกนด่า หยุดมองด้วยสายตาดูหมิ่นรบกวนอวัยวะใช้เดิน กระทั่งแสดงออกชัดเจนว่าพร้อมจะเปิดประตูลงไปเอาเรื่องเอาราว เป็นต้น

               เพื่อนคนหนึ่งเคยถามว่า ทำไมมึง (you-ตามพจนานุกรมคำสุภาพสามัญของนายกฯ) ถึงได้มีความขัดแย้งในตัวเองขนาดนั้น ผมตอบเพื่อนว่า สำหรับกู (I) คนกลุ่มแรกต้องทำมาหากิน เวลาของพวกเขาเป็นเงินเป็นทอง แถมยังเป็นเงินทองระดับสิบบาทร้อยบาทซึ่งจำเป็นต่อปากท้องจริงๆ เพราะฉะนั้นหากจะหยาบคายต่อกันบ้าง อย่างน้อยกู (I) ก็พอทำความเข้าใจได้...แต่กับพวกหลัง โดยฐานะทางสังคมคนเหล่านี้ก็ได้เปรียบผู้อื่นอยู่แล้ว เพราะฉะนั้นถ้าจะมาเอาเปรียบและแสดงปมด้อยปมเขื่องกันบนถนนเพิ่มอีก กรณีอย่างนี้สมควรต้องตอบโต้อย่างสมน้ำสมเนื้อ

               เพื่อนพยักหน้าหงึกๆ ไม่ได้แสดงออกชัดเจนว่ายอมรับหรือคัดค้าน

               น่าเสียดายที่ผมกับเพื่อนคนนั้นไม่ได้นั่งรถด้วยกันมาหลายปี เพราะไม่เช่นนั้นหมออาจจะได้รับข้อมูลความ ‘โรคจิต’ ชนิดใหม่ของผมเพิ่มขึ้นอีกหนึ่งอย่าง

               ช่วง 2-3 ปีหลัง มีคนใช้รถใช้ถนนกลุ่มหนึ่งซึ่งผมรังเกียจมากกว่าพวกที่ใช้สัญลักษณ์ตราดาวมากลบลบความห่วยและปมด้อยของตัวเอง...คนพวกนี้คือพวกที่ติดสติ๊กเกอร์แสดงความรักสถาบันสูงสุดของบ้านเมืองไว้กระจกหลัง ใส่เสื้อสีเหลืองสัปดาห์ละมากกว่า 1 วัน แต่ในขณะที่ใช้รถใช้ถนนทั้งๆ ที่ใส่เสื้อเหลืองและติดสติ๊กเกอร์ คนเหล่านี้กลับไม่เคยแสดงอะไรให้เห็นว่าพวกเขามีความรัก ความเมตตา และความดี เป็นเครื่องยึดเหนี่ยวผูกพันครรลองชีวิตตามที่แสดงออกแม้แต่น้อย กล่าวคือ มีโอกาสเห็นแก่ตัวได้ก็เห็นแก่ตัว ถ่อยได้ก็ถ่อย หยาบคายแต่ได้เปรียบก็ไม่ลังเลที่จะทำ พูดง่ายๆ สามารถหน้าด้านกลับรถปาดหน้าคนอื่นจากเลนซ้ายสุด ทั้งเสื้อเหลืองๆ สติ๊กเกอร์ตัวใหญ่ๆ แต่เหมือนไม่มีอะไรเป็นเครื่องผูกพันในเชิงสัญลักษณ์ของความดีแม้แต่น้อย

               เป็นไปได้ไหมว่า...นี่ต่างหากที่เป็นเรื่องอันตรายมาก ถ้าท้องถนนคือพื้นที่จำลองสภาพจิตของผู้คนในสังคม ลองถ้าฉ้อฉลทุจริตทางอารมณ์ มัวเมากับ ‘เครื่องแบบ’ ภายนอก แต่ไม่ใส่ใจ ‘เนื้อหา’ ไม่เหลือสติเหนี่ยวรั้งให้ละอายที่จะทำชั่วกันได้ขนาดนี้ ก็ไม่มีอะไรต้องแปลกใจหากคนประเภทนี้พร้อมจะสามารถกระทำเรื่องอื่นที่รุนแรงและโหดเหี้ยมกว่า...โดยเฉพาะในนาทีที่สถานการณ์บ้านเมืองถึงจุดแหลมคม และคลื่นผู้คนถูกใช้สอยเพื่อวัตถุประสงค์ทางอำนาจ

 

               ใน ‘ถนนทางนามธรรม’ อีกความหมายหนึ่ง ผมพอจะเคยสัมผัสคลุกคลีอยู่กับผู้คนในสังกัดที่เรียกตัวเองว่า ‘ปัญญาชนฝ่ายก้าวหน้า’ อยู่บ้าง...สิ่งหนึ่งที่ผมเคารพและให้เกียรติเสมอมาก็คือ การพยายามขับเคลื่อนความรู้และความเข้าใจของตนเอง ในอันที่จะเปลี่ยนแปลงโลกไปสู่โฉมหน้าและทิศทางใหม่ที่เชื่อกันว่า...น่าจะดีขึ้น

               ปัญหากวนใจประการเดียวคือ ผมไม่ค่อยเชื่อว่าโลกที่คนเหล่านี้ดีไซน์ขึ้นมา และกำหนดสถานะตัวเองเข้าไปเป็นสมาชิกระดับตัดสินใจนั้น...จะเป็นโลกที่น่าอยู่จริง

               ความสนุกกับเหลี่ยมคูทางการคิด รวมถึงการพิสูจน์เอาชนะคะคานระหว่างความคิดตนเองกับความคิดผู้อื่นนั้นอาจเป็นสิ่งท้าทายในเบื้องต้นก็จริง แต่ถึงที่สุดแล้ว โลกที่น่าอยู่ตามความเข้าใจของผมมันน่าจะมีองค์ประกอบอื่นที่สำคัญและจำเป็นมากกว่านั้น ซึ่งไม่ว่าเราจะเรียกขานมันในนามอื่นใดก็ตาม แต่รวมๆ แล้วล้วนเกี่ยวข้องกับสิ่งที่ฟังแล้วไม่ค่อยเป็นปัญญาชนสักเท่าไหร่ นั่นคือ...มันเป็นเรื่องของ ‘จิตใจ’

               แต่คำเชยๆ คำนี้แหละ ที่จะคอยกำกับเหนี่ยวรั้งไม่ให้เรา ‘ใช้วิธีเดียวกัน’ กับผู้คนฝั่งตรงข้ามทางความคิด เป็นสิ่งที่ช่วยทำให้พื้นที่ในใจกว้างขวางขึ้น ไม่ด่วน ‘ผลักอก’ ใครต่อใครให้ไปยืนฝั่งตรงข้ามกับตัวเองด้วยเหตุผลหยาบๆ แค่ว่าคนเหล่านั้นสติปัญญาต่ำต้อยกว่าหรือกล้าหาญน้อยกว่า ขณะเดียวกันมันก็น่าจะเป็นช่องทางในการเปิดรับเรียนรู้ศิลปะในการ ‘ครองใจผู้คน’ ซึ่งเป็นกุญแจสำคัญยิ่งในการเคลื่อนไหวทางการเมือง รวมถึงช่วยให้เกิดสติปัญญาอันแจ่มใส สามารถ ‘ประเมินสถานการณ์’ ได้แม่นยำขึ้น ไม่ต้องผลิตประวัติศาสตร์บาดแผลซ้ำๆ ซากๆ

               แต่ก็นั่นแหละ หากทั้งหมดนี้ไม่ใช่สเปก ไม่ใช่บุคลิกท่าบังคับของปัญญาชนฝ่ายก้าวหน้า ซึ่งต้องรักษาท่าทีเจ๊าะๆ แจ๊ะๆ จุกจิกหยุมหยิม พิพากษาผู้คนผิดๆ ถูกๆ สนุกกับการทุ่มเถียงแสดงปัญญา แต่พูดบาททำสลึง ห่วงอีโก้กลัววีรกรรมตนเองจะไม่ถูกจดจำ ซึ่งทั้งหมดนี้ก็เป็นคำอธิบายว่าเหตุใดคนที่เคยซ้ายระดับนำในประวัติศาสตร์ จึงได้เหนื่อยหน่ายกับคำว่าซ้ายจนถึงบัดนี้

               เรื่องของเรื่องคือ ในเมื่อทั้งสองฝั่งต่างก็จัดทัพเตรียมทำสงครามกันแล้ว เหลือรอแค่เสียงปืนนัดแรก ในสถานการณ์เช่นนี้คนที่หดหู่และวังเวงที่สุดก็คือคนแบบผมนี่แหละ...ซึ่งน่าจะมีจำนวนไม่ใช่น้อยในสังคมนี้.

              ความรู้และประสบการณ์จากการปลูกข้าวปลอดสารพิษมาตลอดหลายสิบปี คุณเดชามีสูตรคิดราคาขายปลีกข้าวสารง่ายๆ ว่า ข้าวสารน้ำหนัก 1 กิโลกรัม ควรจำหน่ายในราคาใกล้เคียงหรือเท่ากับน้ำมันดีเซล 1 ลิตร แต่ที่ผ่านมา แนวนโยบายการกำหนดราคาถูกครอบงำด้วยวิธีคิดง่ายๆ เช่น เน้นส่งออกขายของถูกเอาปริมาณเข้าว่า รวมถึงเจตนาแอบแฝงที่จงใจทำให้ผลประกอบการของผู้ปลูกข้าวมีตัวเลขไม่น่าพิสมัย เพื่อทำลายแรงจูงใจในการอยู่กับสัมมาอาชีพนี้ และกวาดต้อนผู้คนจากภาคเกษตรให้ไหลไปขายแรงงานในภาคอุตสาหกรรมและบริการ ตามทิศทางแนวนโยบายขับเคลื่อนประเทศที่เขียนขึ้นตั้งแต่ 50 กว่าปีก่อน

              เพราะฉะนั้น โดยสถานการณ์ราคาข้าวปัจจุบันเมื่อเทียบเคียงกับราคาน้ำมัน จึงควรยอมรับว่ามันต้องเป็นเช่นนั้น ถ้าไม่เป็น นี่ต่างหากที่ต้องถือเป็นเรื่องผิดปกติ

              คนรับประทานข้าวจำนวนหนึ่งอาจมีจิตเป็นกุศลว่า การยอมควักกระเป๋าซื้อข้าวแพงขึ้นอีกหน่อยนั้นไม่ใช่ปัญหา หากมีหลักประกันว่าส่วนต่างราคาที่เพิ่มขึ้นจะตกถึงมือชาวนาเป็นกอบเป็นกำ ไม่ใช่ถูกเฉือนแบ่งโดยพ่อค้าข้าว พ่อค้ายา พ่อค้าปุ๋ย สุดท้ายคนปลูกข้าวก็เป็นเพียงทางผ่านของเม็ดเงิน

              เดชา ศิริภัทร ตอบว่า หากคนปลูกข้าวใช้วิธีแบบเดียวกับที่เขาทำและสาธิตให้เห็นมาตลอดชีวิต รับประกันว่านอกจากผลผลิตต่อไร่จะสูงกว่าเกณฑ์เฉลี่ยของการทำนากระแสหลักที่ต้องพึ่งพายาฆ่าแมลงและปุ๋ยเคมีคืออยู่ราว 350 ไม่เกิน 400 กิโลกรัมต่อไร่แล้ว ต้นทุนในการผลิตยังสามารถลดลงจาก 6,000-8,000 บาทต่อไร่เหลือเพียงพันกว่าบาทไม่ถึง 2,000 บาท นี่คือยังไม่ต้องพูดถึงวิธีคิดในการสร้างตลาดของตัวเอง ลดการพึ่งพาช่องทางการขายแบบเดิมๆ ซึ่งล้วนมีส่วนสำคัญในการกำหนดราคาผลผลิตที่แท้จริง

              อย่างที่ทราบกันในแวดวงเกษตรอินทรีย์ คุณเดชา ได้รับการยอมรับในฐานะผู้ศึกษา วิจัย คัดสรรพันธุ์ข้าว และลงมือปฏิบัติสาธิตการปลูกข้าวโดยไม่ใช้สารเคมี แต่ในช่วงหลังๆ นอกเหนือจากการไม่ใช้สารเคมีแล้วคุณเดชายังไปไกลถึงขั้นไม่ใช้ปุ๋ยคอก ไม่ใช้กระทั่งฉีดสมุนไพรควบคุมโรคระบาดและแมลงศัตรูพืช

              ก่อนหน้าที่จะได้คุยกันในบ่ายวันนั้น ผมเคยร่วมวงเสวนาเล็กๆ กับคุณเดชา เคยได้ยินแนวความคิดในการปลูกข้าวในยุคหลังของท่านมาบ้าง ซึ่งฟังแล้วผมแอบตั้งชื่อเล่นให้ว่า...มันเป็นกรรมวิธีของ ‘ชาวนาชั้นเทพ’

              แต่เดชา ศิริภัทร ก็คือเดชา ศิริภัทร ครับ ไม่ใช่คนระดับสมรักษ์ คำสิงห์ โดยเด็ดขาด ใครที่ได้ไปเห็นกรรมวิธีการคัดสรร การผสมพันธุ์ข้าว เห็นภาพการพินิจพิเคราะห์เมล็ดข้าวทีละเม็ด...ทีละเม็ด จนสามารถจำแนกรูปพรรณสัณฐานของข้าวแต่ละเมล็ดได้อย่างหมดจด ไม่ต่างอะไรกับการจำแนกลักษณะเฉพาะของใบหน้าผู้คน กิจวัตรนี้กระทำอย่างเพลิดเพลิน รื่นรมย์ มีสมาธิ ราวกับการทำงานศิลปะชนิดหนึ่ง พ้นจากนั้นจึงเป็นการค้นพบพลังงานและความลับของ ‘แม่โพสพ’ ด้วยการสื่อสารขั้นสูงกว่า ‘ระดับเหตุผล’ แต่ก้าวพ้นไปสู่ ‘ระดับจิตใจ’ สามารถเคลื่อนย้ายปัญหาเส้นผมบังภูเขาซึ่งคนปกติธรรมดาไม่สามารถขบคิดได้ จนนำมาสู่คำตอบของการไม่ต้องใช้ปุ๋ยคอกและสมุนไพรปราบศัตรูพืช ทั้งหมดนี้ทำให้ผมเชื่อจริงๆ ว่า...ไม่ได้โม้ และโดยเฉพาะอย่างยิ่ง...ไม่ใช่การคิดแบบโรแมนติก

              ผลผลิตข้าวจากเครือข่ายมูลนิธิข้าวขวัญของคุณเดชา ที่ได้สาธิตให้เห็นเป็นประจักษ์มาโดยตลอด เป็นหลักฐานยืนยันมากกว่าคำพูดอื่นใด

              คำถามคือ ในเมื่อพูดก็แล้ว เขียนก็แล้ว ลงมือทำให้ดูเป็นตัวอย่างก็แล้ว เหตุใดจึงไม่สามารถ ‘เปลี่ยน’ วิธีคิดวิธีทำของชาวนากระแสหลักได้

              เรื่องนี้คุณเดชามีคำตอบว่า สำหรับชาวนาแล้ว การถูกปลูกฝังให้ทำเกษตรโดยพึ่งพิงสารเคมีนั้น ไม่ใช่เพียงความเชื่อ ความคาดหวัง หรือความเคยชิน แต่มันถูกทำให้เป็น ‘ศาสนา’ ชนิดหนึ่ง ซึ่งการเปลี่ยนศาสนาของคนนั้นเป็นเรื่องยากมาก

              ผมยังทำใจให้ชอบคำตอบแบบนี้ไม่ได้ แต่รู้ว่านั่นคือบทสรุปตกผลึกจากประสบการณ์ของคนที่ ‘เคยพยายามแล้ว’ มาชั่วชีวิต

              แต่สำหรับคนที่ยังหมกมุ่นครุ่นคิดกับเรื่องระดับกลไกและเหตุผลนั้น หากนี่คือศาสนาของคนปลูกข้าว มันทำให้ผมนึกภาพต่อไปถึงว่า แล้วใครเป็นผู้เผยแผ่และอุปถัมภ์ศาสนานี้ มันทำให้อดไม่ได้ต้องนึกไปถึงสายสัมพันธ์ระหว่างบริษัทเคมีเกษตรยักษ์ใหญ่ กับนักการเมือง และรัฐมนตรีที่เกี่ยวข้อง ไม่ต้องระบุตัวแต่สามารถไล่เรียงมาได้ตั้งแต่ปางบรรพ์จนถึงปัจจุบัน ไม่ต่างอะไรกับรัฐมนตรีกระทรวงสาธารณสุขตั้งคนของบริษัทยาเข้าไปนั่งเป็นบอร์ดองค์การเภสัช ไม่ต่างอะไรกับพวกที่ฉกฉวยจังหวะวิกฤติอาหารเพื่อผลักดันสร้างความยอมรับให้พืชดัดแปลงพันธุกรรม หรือพวกที่สร้างความสับสนชุลมุนระหว่างการปลูกพืชให้มนุษย์กิน กับปลูกพืชผลิตเชื้อเพลิงให้รถสูบ

              ถึงแม้จะยังไม่ใช่ผู้บรรลุธรรม แต่ผมเริ่มเชื่อแล้วว่า เสี้ยววินาทีระหว่างขั้นตอนการตัดสินใจเลือกชะตากรรมตัวเองนั้น มันอาจไม่ใช่แค่การใช้วิธีคิดระดับเหตุผลกลไกมาตัดสิน แต่มีเรื่องระดับจิตใจและเวรกรรมมาเกี่ยวข้องจริงๆ...

---------------------------------------------------

 

ตอนแรกเลย เราเข้าใจว่านี่คือ hint สำหรับ way เล่ม 16

แต่ว่าทำไปทำมา แทบลอยด์ของไทยโพสต์ฉบับอาทิตย์นี้ (4 พ.ค.) ดันลงเรื่องนี้ไปแล้ว

มีทุกอย่างเลยทั้งเรื่องราคาข้าวสารที่ควรเทียบได้กับราคาน้ำมันดีเซล 1 ลิตร

ปลูกข้าวแบบไม่ต้องใส่ปุ๋ย-ฉีดยาทำยังไง จะไปเอากำไรมาจากไหน

ทำคนเดียว(โดยที่แปลงข้างๆ เค้ายังใส่ปุ๋ยใส่ยา)ได้ไหม ฯลฯ

เลยชักไม่แน่ใจแล้ว ว่าตกลงคุณบก.ไปคุยเพื่อเขียน way หรือเพื่อเขียนแทบลอยด์

(แหม่...แต่สำนวนในแทบลอยด์นี่ไม่ค่อยเข้มเลยแฮะ จะใช่คนเดียวกันจริงรึเปล่า ?)

 

เอาเป็นว่า ใครอยากรู้เรื่องข้าวๆ ให้ไปตามอ่านแทบลอยด์ที่มากะไทยโพสต์อาทิตย์ 4 พ.ค. ดูเองละกัน

รับรอง สนุก !

             พูดแบบนี้ไม่ใช่แค่จะประชดเอาสนุกปาก แต่หากพิจารณาสภาพความเคลื่อนไหวทางสังคมกันอย่างจริงๆ จังๆ เราน่าจะพบข้อเท็จจริงประการหนึ่งว่า ทัศนคติของผู้คนโดยเฉพาะหมู่ชนที่เรียกกันว่า ‘คนรุ่นใหม่’ นั้น ข้อถกเถียงส่วนใหญ่มันก็จะวนเวียนอยู่แถวๆ นี้แหละ นั่นก็คือคำว่า ‘ถ่อย’ ไม่ว่าจะยึดเอาตามความหมายในพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน หรือพจนานุกรมส่วนตัวของรองประธานสภาฯ ก็ตาม ถึงที่สุดแล้วก็มักมาถึงทางตันกันตรงจุดที่ว่า คำว่า ชั่ว เลว ทราม ไม่ดี ไม่งาม นั้น มันเคย ‘มีจริง’ หรือไม่...ไอ้ที่ว่า ‘จริง’ นั้น เป็นความจริงของใคร...และความจริงของ ‘ใคร’ ที่ว่านั้น มันเอาไปใช้สวมแทน ‘ความจริง’ ของคนอื่นๆ ได้อย่างเสมอเหมือนถ้วนทั่วหรือไม่...อะไรทำนองนั้น

             ฟังแล้วก็น่าเวียนหัว แต่ในยุคหนึ่งวงสนทนาทางความคิดของปัญญาชนคนรุ่นใหม่เขาเถียงเรื่องนี้กันอย่างเอาจริงเอาจังมาก

             กระทั่งทุกวันนี้ถึงเวลาจะวินิจฉัย ‘เคาะ’ อะไรสักเรื่อง ก็ยังอุตส่าห์มีคนงัดเอาทฤษฎี ‘ผิดถูกชั่วดีไม่มีจริง’ มาใช้อยู่เสมอๆ...ซึ่งก็แน่นอน ในการใช้แต่ละครั้งก็มีทั้งพวกหลักแน่น และพวกที่มั่วหัวชนฝา

             การที่นักการเมืองวัย 40 ซึ่งโดยอายุอานามก็น่าจะถือว่าเป็นคนรุ่นใหม่ในสภาฯ ได้สร้างพาราไดม์ ชิพใหม่...คือไม่สนใจจะเถียงแล้วล่ะว่าอะไรแปลว่าถ่อย แต่หันมาเล่นถีบกันดื้อๆ ดิบๆ นั้น มันจะเป็นไปตามใบสั่งของใครหรือไม่ก็ตาม แต่ชั่วดีถี่ห่างอย่างไร สิ่งที่เกิดขึ้นก็ได้ทำหน้าที่เปิดคลี่ให้เราเห็นอีกครั้งว่า เรื่องถ่อยๆ แบบนี้มันมีอยู่จริงในการเมืองระบอบประชาธิปไตย ซึ่งในทัศนะของปัญญาชนฝ่ายก้าวหน้ารักประชาธิปไตยทั้งหลาย ก็คงต้องก้มหน้ายอมรับสภาพ อย่างน้อยก็ในฐานะที่เป็น...‘ความถ่อยที่มาจากการเลือกตั้ง’ หรือพูดอีกอย่างคือ เป็นความถ่อยที่มี ‘เสียงสวรรค์’ รองรับ...จำเป็นต้องฟูมฟักทะนุถนอมกันไป

             เราอยู่กันในโลกแบบนี้จริงๆ ครับ

             โลกแบบที่ว่าก็คือ มันไม่มีอะไรแยกส่วนตัดขาดออกจากกันอย่างสิ้นเชิงอีกต่อไป เมื่อตัดสินใจยื่นมือเลือกของอย่างหนึ่ง ก็จะต้องได้ของอีกอย่างพ่วงติดมาเสมอ ไม่ว่าเราจะอยากได้หรือไม่ก็ตาม เช่น อยากให้ลูกได้ความรู้จากอินเทอร์เน็ต ก็ต้องเตรียมรับมือกับเว็บโป๊ อยากได้ประชาธิปไตย ก็ต้องพ่วงนักการเมือง หรือถึงเวลาหน้าสิ่วหน้าขวานนึกอยากจะฟันปมทั้งปมด้วยดาบเดียว จะเพื่อรักษาชีวิตพลเมืองหรือเพื่อสร้างความเป็นปึกแผ่น ก็ต้องเตรียมรับมือข้อหาทรราช เป็นต้น

             ภายใต้สภาพแบบนี้ ใช่หรือไม่ว่าความสามารถในการจำแนกแยกแยะผิดถูกชั่วดียิ่งเป็นสิ่งจำเป็น

             คำถามคือ แล้วทำไมดูเหมือนว่าระยะหลังมานี้ เราชักจะเห็นเรื่องเถื่อนๆ ถ่อยๆ ถี่ขึ้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งมักเกิดขึ้นในกลุ่มคนที่เป็นพลเมืองรุ่นใหม่ๆ ในสังคม

             ตอบแบบชั้นเดียว หยาบๆ ห้วนๆ ก็อาจเป็นไปได้ว่า พื้นที่และช่องทางการสื่อสารได้เปลี่ยนโฉมหน้าจากเดิมไปไกลมาก พฤติกรรมถ่อยของนักการเมืองหนุ่มเป็นเพียงหลักฐานยืนยันว่าผู้คนในแวดวงนี้เขาอยู่กันแบบไหน เขาดีลกันอย่างไร ซึ่งคนที่จะดีลกันได้นั้นมันก็คงมีลักษณะนิสัยหรือผลประโยชน์บางอย่างสอดคล้องต้องกันไม่มากก็น้อย แต่พ้นไปจากนั้นมันยังมีพื้นที่รองรับการส่งทอดเรื่องถ่อยๆ ทำนองนี้อีกมหาศาล

             ที่เราเห็นชายไทยหน้าตาดีดูมีฐานะ แต่เที่ยวเอากล้องไปส่องง่ามก้นพริตตี้ตามงานมอเตอร์โชว์ จนทำให้จินตนาการต่อไปได้ว่าหากผู้จัดงานอนุญาตให้ข่มขืนได้ บรรดาชายไทยบริเวณนั้นก็คงร่วมมือทำกันไปแล้ว เรื่องแบบนี้ใช่ว่าไม่เคยมีปรากฏในประวัติศาสตร์ข่าวสาร

ยังไม่ต้องนับพฤติกรรมหน้าไหว้หลังหลอก ฉ้อฉล ทุจริตทางต่อมศีลธรรม ประเภทเคยออกปากต่อว่านักร้องหญิงบางกลุ่มแต่งตัวถ่อย (แปลว่าไม่ดีไม่งาม ตามพจนานุกรมท่านรองประธานสภาฯ) แต่วันดีคืนดีก็ขอใช้บริการจากบารมีชื่อเสียง ด้วยการคัดเลือกให้เป็นพรีเซนเตอร์งานสงกรานต์ มันก็ยิ่งสร้างความงุนงงทางมาตรฐานเข้าไปใหญ่ กรณีแบบนี้ไม่ต่างอะไรกับพวกใส่เสื้อเหลืองขับรถแปะสติ๊กเกอร์แสคงความรักท้ายรถ แต่ขับแบบไม่เคยรักใครบนท้องถนน นึกอยากจะทำอะไรถ่อยๆ ก็ทำโดยไม่ต้องมีสิ่งใดมาเหนี่ยวรั้งยั้งคิด

             เราอยู่กันกับเรื่องโกหกพกลมแบบนี้มานาน ถ้าคำว่า “ท่านสมาชิกสภาผู้ทรงเกียรติ” เป็นคำโกหก มันก็มีเรื่องโกหกอื่นๆ ซุกอยู่มุมนั้นมุมนี้อีกมหาศาล

             เป็นเรื่องที่คาดเดาได้ไม่ยากว่า บรรดาคนรุ่นใหม่ที่มีรสนิยมดิบเถื่อน หรือกระทั่งค่อนไปทางถ่อยนี่แหละ ที่จะเป็นผู้ทำหน้าที่แฉและแก้ผ้าสังคมไทยออกมาให้เห็นโดยอาศัยเครื่องมือการสื่อสารสมัยใหม่เป็นช่องทางส่งทอดเนื้อหาที่เน่าเฟะออกมา และช่วยกันเติมน้ำหนักจนโครงสร้างเดิมของสังคมรับไม่ไหวและพังทลายลงมาในที่สุด

             ถึงตอนนั้นเราจะวิเคราะห์ยากมากว่า...สิ่งที่เกิดขึ้นควรนับเป็น ‘วีรกรรม’ หรือ ‘เคราะห์กรรม’ กันแน่.

               สิ่งที่ชัดเจนก็คือ ราคาข้าวที่พุ่งสูงสุดในประวัติศาสตร์นี้ มันไม่ใช่ผลงานจากฝีมือการบริหารจัดการโดยรัฐบาลประเทศกระจอกๆ ที่รับจ้างปลูกข้าวส่งขายชาวโลกแม้แต่น้อย แต่มันคือผลกระทบต่อเนื่องจากภาพรวมหลากหลายปัจจัย

               นับตั้งแต่ตัวแปรชั้นต้นจากประเทศผู้ส่งออกอันดับรองจากไทยอย่างเวียดนามและอินเดีย ที่พร้อมใจกันลดการส่งออกข้าวสู่ตลาดโลกเพื่อรักษาเสถียรภาพราคาข้าวในประเทศตัวเอง โดยเวียดนามตัดสินใจลดปริมาณการส่งออกข้าวถึง 22 เปอร์เซ็นต์ (จาก 4.5 ล้านตัน เป็น 3.5 ล้านตัน) ส่วนวิถีอินเดียนั้นใช้วิธีตั้งราคาขายขั้นต่ำให้สูงขึ้นกว่าเดิมถึง 50 เปอร์เซ็นต์

               ทันทีที่ราคาข้าวพุ่งสูงขึ้นแบบที่รัฐมนตรีพาณิชย์ไทยใช้คำว่า “เป็นยุคที่ข้าวมีค่ามากกว่าทอง” นั้น ผลกระทบที่ตามมาลำดับแรกกลับไม่ใช่มาตรฐานความกินดีอยู่ดีของเกษตรกร แต่สิ่งที่นักวิเคราะห์ต่างมองคล้ายๆ กันก็คือ นอกจากผลประโยชน์จากส่วนต่างราคาจะตกอยู่กับผู้ส่งออกเป็นส่วนใหญ่แล้ว ผู้ปลูกข้าวทั่วทั้งโลก ไม่เฉพาะชาวนาไทยที่ต้องลงทุนพึ่งปุ๋ยพึ่งยาบวกกับแบกราคาน้ำมันเติมรถไถ เครื่องเกี่ยว เครื่องนวด แถมยังต้องหอบลูกหอบเมียมานอนเฝ้าข้าว รบรากับขโมยขโจร คนเหล่านี้ได้รับส่วนแบ่งจากราคาประวัติศาสตร์ในอัตราส่วนที่ต่ำมาก ในประเทศไทยชาวนาถึงขั้นต้องสลับเวรกันในครอบครัวเพื่อนอนเฝ้าข้าวในทุ่งนา แถมยังต้องรอลุ้นดูใจบรรดา “หัวขโมยใส่สูท” หากินกับสต็อกข้าวทำนาบนหลังคนอีกต่อ แต่ในฟิลิปปินส์และอีกหลายๆ ประเทศในเอเชียกำลังเผชิญกับสถานการณ์ที่โหดร้ายรุนแรงกว่านั้น โดยเริ่มพูดกันถึงการเตรียมรับมือภาวะจลาจลจากการแย่งชิงข้าวปลาอาหารกันแล้ว

               ในแง่นี้ กลวิธีทางการตลาดประเภทเอะอะก็ “ปักธงฟ้า” จึงกลายเป็นการแก้ปัญหาระดับขำๆ เอาไว้คุยได้เฉพาะกับ “โดมอนแมน” หรือเด็กๆ ในสต็อกเท่านั้นเอง

               สัญญาณจากราคาข้าวที่ฟังเผินๆ คล้ายจะเป็น “ข่าวดี” นี้ สอดรับอย่างยิ่งกับคำเตือนถึงวิกฤต 3 ข้อที่จะส่งผลต่อเนื่องเป็นลูกโซ่กระทบถึงวิถีชีวิตทุกผู้คนบนโลกใบนี้ วิกฤตที่ว่าได้แก่ วิกฤตการเงิน วิกฤตพลังงาน และวิกฤตอาหาร

               จริงอยู่ว่าทั้ง 3 เรื่องนี้ใครๆ ต่างก็รู้...วิกฤตการเงินที่เกิดขึ้นกับศูนย์กลางทุนนิยมอย่างสหรัฐกระทบถึงเงินทุกสกุลที่โหนคลื่นลูกเดียวกัน...วิกฤตพลังงานและโลกร้อน ถูกเอาไปใช้ทำมาหากิน แถมทำไปทำมายิ่งดูเก๋ ดูโรแมนติกเข้าไปใหญ่...วิกฤตอาหารฟังแล้วก็ดูเหมือนจะสามารถพลิกผันเป็น “โอกาส” สำหรับประเทศปลูกข้าวส่งออกมิใช่หรือ

               พูดอีกแบบ เราแทบไม่เคยรู้สึกว่าทั้ง 3 เรื่องนี้เป็นเรื่องเดียวกัน หรืออย่างน้อยก็ควรทำความเข้าใจ กำหนดกรอบปฏิบัติภายใต้แนวความคิดชุดเดียวกัน

               ทันทีที่เกิดวิกฤตพลังงานซึ่งส่งผลกระทบโดยตรงต่อกระเป๋าเงินของประเทศและประชาชน สัญชาตญาณการแก้ปัญหาเบื้องต้นคือ เร่งหาพลังงานทดแทนราคาถูก ซึ่งเทคโนโลยีระดับบ้านๆ แต่พยายามพูดกันให้ฟังดูทันสมัยคือ การแปรรูปผลผลิตด้านการเกษตรให้เป็นเอทานอลผสมลงในน้ำมันเบนซิน แปรรูปจากน้ำมันพืชให้เป็นน้ำมันไบโอดีเซล ซึ่งแน่นอน ในแง่หนึ่งก็เป็นวิธีการแก้ปัญหาเฉพาะหน้าที่จำเป็นต้องเลือก

               อย่างไรก็ตาม ไม่ค่อยมีใครกล่าวถึงข้อเท็จจริงว่า ตลอดระยะเวลาที่ผ่านมาภายใต้วิถีเศรษฐกิจทุนนิยมนั้น พื้นที่เพาะปลูกกว่า 1 ใน 3 ของโลกได้สูญเสียศักยภาพเดิมไปเรียบร้อยแล้ว การเพิ่มพื้นที่เพาะปลูกมีทางเลือกแค่ 2 อย่าง หนึ่งคือ ฟื้นสภาพที่ดินเดิมให้กลับอุดมสมบูรณ์อีกครั้ง อีกทางคือ รุกเข้าไปในพื้นที่ป่าเพื่ออาศัยความอุดมสมบูรณ์เดิมโดยไม่ต้องลงทุนทำอะไรใหม่ ซึ่งสัญชาตญาณของการคิดต้นทุนตามวิสัยหยาบๆ ถึงอย่างไรก็ย่อมต้องเลือกข้อหลัง

               บทเรียนของการพยายามจะเป็นอะไรที่ใกล้เคียงกับ “โอเปกแห่งเอทานอล” ก็คือ พื้นที่ป่าลุ่มน้ำอะเมซอนในบราซิลถูกถางเตียน ไม่ใช่เป็นไร่ๆ แต่เป็นรัฐๆ เกิดการเกณฑ์แรงงานทาสสมัยใหม่เข้าไปสู่ระบบการผลิต คนงานในไร่มีคุณภาพชีวิตไม่ต่างอะไรจากสัตว์เถื่อน อินเดียเองที่พยายามเร่งปลูกอ้อยเพื่อผลิตเอทานอลก็มีสภาพไม่ต่างกัน รวมถึงประเทศไทย ที่ขาหนึ่งต้องค้ำยันสถานะผู้ส่งออกข้าวรายใหญ่ของโลก ส่วนอีกขาต้องแบ่งกำลังและจัดสรรพื้นที่มาใช้เพื่อเป็นแหล่งวัตถุดิบพลังงานทดแทน ตอบสนองผู้บริโภคที่พยายามแสดงจิตสำนึก พยายามหาช่องทางออกแรงช่วย

               แต่กระทั่งคำว่า “พลังงานทดแทน” ก็ยังมีปัญหาข้อข้องใจในตัวมันเอง ทุกวันนี้บริษัทผู้ผลิตรถกระบะขายดีที่สุดในประเทศไทยก็ยังไม่กล้าพูดอะไรเสียงดังเกี่ยวกับไบโอดีเซล น้ำมันเบนซิน E20 ที่ผลิตเพื่อทดแทนและตอบสนอง “จริตรักษ์โลก” (และรักษ์กระเป๋าเงินตัวเอง) ของชนชั้นกลาง ก็มีข้อมูลจากการทดสอบบ้างแล้วว่า อัตราการบริโภคและการระเหยเมื่อเทียบสัดส่วนความประหยัดที่แท้จริง โดยไม่เอาประเด็นจิตวิทยาและราคารถที่ถูกลงมาเป็นตัวประกัน มันก็มิได้ประหยัดมากมายอย่างที่เข้าใจ หนำซ้ำยังตอบคำถามไม่ได้ว่า แล้วจะไปกระตุ้นยอดขายรถเพิ่มปริมาณบนท้องถนนไปทำไม ในเมื่อการแก้ปัญหาแท้จริงคือระบบขนส่งสาธารณะขนาดใหญ่ที่มีประสิทธิภาพ

               ชาวนาถูกขโมยข้าว ชนชั้นกลางถูกปล้นค่าน้ำมัน แถมยังไม่มีใครกล้าพูดเรื่องจริงกันดังๆ ไม่กล้าแม้แต่จะถอนตัวเองออกจากช่องวิ่งเดิมๆ วิกฤต 3 ข้อที่ว่าจึงต้องสำแดงฤทธิ์เดชของมันต่อไป...

อธิคม คุณาวุฒิ
Side Ways, ไทยโพสต์ วันอาทิตย์ที่ 23 มีนาคม 2551

 

          ช่วงสัปดาห์สองสัปดาห์ที่ผ่านมา ผมง่วนอยู่กับงานพ็อกเกตบุ๊ค* 4-5 เล่ม หนึ่งในนั้นเป็นพ็อกเกตบุ๊คความหนา 200 กว่าหน้าเล่มหนึ่งที่เพิ่งไสกาวเสร็จสดๆ ร้อนๆ ต้องเร่งให้เสร็จเพื่อฝากไปกับคณะญาติมิตรของคุณวนิดา ตันติวิทยาพิทักษ์ ที่กำลังเดินทางไปร่วมงานบุญ 100 วัน ที่ปากมูล จังหวัดอุบลราชธานี

 

          หนังสือเล่มนั้นมีชื่อว่า “ก่อนภาคประชาชนล่มสลาย” เขียนโดยอาจารย์ประภาส ปิ่นตบแต่ง แห่งคณะรัฐศาสตร์ จุฬาฯ ตัวอาจารย์ประภาสได้สั่งการกำชับผมเร่งพิมพ์ให้แล้วเสร็จเพื่อเอาไปร่วมงานบุญครั้งนี้ให้ได้

 

          เนื้อหาทั้งหมดในหนังสือเล่มนั้น เป็นประเด็นที่เขียนขึ้นช่วงปี 2547-2548 ทยอยตีพิมพ์ครั้งแรกในนิตยสารข่าวรายสัปดาห์เล่มหนึ่งที่ผมเคยดูแลอยู่ พูดง่ายๆ คือเป็นบทความวิจารณ์นโยบายของรัฐบาลทักษิณ และบันทึกเรื่องราวขบวนการต่อสู้ของคนจนชายขอบในยุคที่ประชานิยมกำลังสำแดงอิทธิฤทธิ์

 

          คำอุทิศของผู้เขียนที่ปรากฏอยู่ในหน้าแรกๆ ของหนังสือระบุว่า “แด่ ...พี่มด วนิดา ตันติวิทยาพิทักษ์ พี่สุวิทย์ วัดหนู และพี่น้องสมัชชาคนจน”

 

          ผมอ่านคำอุทิศนี้กลับไปกลับมาหลายรอบ...ด้วยความรู้สึกหดหู่

 

          ความรู้สึกรันทดหดหู่นี้ มิใช่แค่เพราะ 2 คนแรกที่กล่าวถึงได้เสียชีวิตไปแล้ว ส่วนคมกลุ่มหลังก็กำลังถูกต้อนเข้ามุม ถูกสงสัย ถูกหมิ่นหยามในฐานะตัวอะไรสักอย่างที่นับวัน “ราคา” ในทางการเมืองจะค่อยๆ เสื่อมด้อยถอยลงในสายตาผู้คนส่วนใหญ่ในสังคม โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อคนเหล่านี้ถูกผลักอกแบ่งขั้วทางการเมืองให้ไปยืนอยู่ข้างใดข้างหนึ่ง

 

          คน 2 คน กับอีก 1 คณะ เริ่มต้นต่อสู้นับหนึ่งมาด้วยกัน มันสมองและสองมือสองเท้าของทั้งสองคนเคยช่วยกันฟูมฟักบ่มเพาะขบวนการเคลื่อนไหวจนเป็นปึกแผ่นแข็งแรง แต่เมื่อถึงวาระสุดท้าย เงื่อนไขรายละเอียดทางการเมืองระหว่างกลุ่มขั้วกลับทำให้ผู้คนที่เคยเป็นเพื่อนเป็นพี่เป็นน้อง เคยเคียงบ่าเคียงไหล่สู้รบตบมือกับอำนาจรัฐมาด้วยกัน จำเป็นต้องรักษาระยะห่างต่อกันจนกระทั่งไม่มีพื้นที่สำหรับสิ่งที่เรียกว่า...งานบุญ

 

          ในทัศนะผม พิษภัยร้ายแรงที่สุดจากผลงานของรัฐบาลที่ได้รับความนิยมสูงสุดในประวัติศาสตร์การเมืองสมัยใหม่ก็คือตรงนี้

 

          ย้อนหลังกลับไป 4-5 ปีก่อน แม้นว่าบรรยากาศทางสังคมระหว่างการบริหารประเทศโดยรัฐบาลทักษิณ 1 และทักษิณ 2 จะอุดมไปด้วยข้อคิดเห็น ทัศนะ ข้อเสนอ หรือถ้อยคำวิพากษ์วิจารณ์การทำงานของรัฐบาล ทั้งจากผู้คนฝั่งที่เรียกตัวเองว่าเป็นภาคประชาชน รวมถึงผู้คนที่เรียกตัวเองหรือถูกเรียกขานในนามอื่นใดก็ตาม แต่อย่างน้อยที่สุด ภายใต้สภาพที่ว่านั้น ก็ยังพอจะสังเกตเห็นความพยายามที่จะรักษาความเป็น “เนื้อเดียว” หรือพยายามที่จะสงวนจุดต่างซึ่งกันและกัน เพื่อเป้าหมายใหญ่คือตรวจสอบนโยบายการทำงานของรัฐบาล โดยเฉพาะนโยบายที่จะส่งผลกระทบโดยตรงต่อคนเล็กคนน้อยที่ถูกกดหัว คนเล็กๆ ที่ถูกจำกัดพื้นที่การแสดงออกถึงสิทธิและอำนาจของตัวเองมาโดยตลอด

 

          แต่ก็อย่างที่เห็น มาถึงวันนี้คำว่าประชานิยมอาจไม่ได้ส่งผลกระทบโดยตรงต่อ “ระดับปากท้อง” ผู้คนชนชั้นรากหญ้าเท่านั้น แต่ยังขยายผลไปถึงพื้นที่ “ระดับความคิด” ของผู้คนทั้งพวกที่เสวยสุขอยู่บนยอดพีระมิดทางเศรษฐกิจ รวมถึงบรรดาผู้คนที่เร่าร้อนวิชาความรู้ที่ส่งเสียงตะโกนด่ากันข้ามหลังคาโบสถ์วิหารทางความคิดที่ตัวเองยึดมั่นถือมั่น ยิ่งเมื่อถูกเร่งปฏิกิริยาและเหยียบขยี้ซ้ำจากเหตุการณ์รัฐประหารเมื่อวันที่ 19 กันยายน 2549 ความพยายามรักษาท่วงท่ากิริยา ถนอมความเป็นเนื้อเดียวตลอดระยะเวลาที่ผ่านมาก็ดำเนินมาถึงจุดแตกหัก เมื่อถึงเวลานี้จึงไม่มีใครนับถือประวัติศาสตร์ของใครอีกต่อไป

 

          แต่พูดอย่างเป็นธรรม การจะโยนบาปเรื่องไปให้คนแบบทักษิณ พรรคไทยรักไทย พลังประชาชน หรือนโยบายประชานิยมรับเหมาไปทั้งหมดก็อาจไม่ถูกต้องนัก บางทีมันอาจต้องสำรวจกันถึงขั้นย้อนกลับไปทบทวนสภาพพื้นฐานทางจิตใจของบรรดาผู้คนที่หายใจเข้าออกเป็นการเมือง

 

          ก็เหมือนที่มีผู้ตั้งข้อสังเกตเอาไว้ว่า คนอ่านสามก๊กจบ 3 รอบก็ใช่ว่าจะเฉลียวฉลาดเชิงยุทธศาสตร์ยุทธวิธีจนคบไม่ได้กันทุกคน คนอ่านคัมภีร์ไบเบิลก่อนนอนทุกคืนก็ใช่ว่าจะเกิดความเข้าอกเข้าใจและสามารถปฏิบัติต่อเพื่อนมนุษย์ด้วยความรักเสมอไป กระทั่งคนที่ประกาศตัวเป็นแฟนพันธุ์แท้เจ้าชายน้อยหรือต้นส้มแสนรัก ก็ไม่แน่ว่าถึงเวลาต้องตัดสินใจเรื่องสำคัญๆ พวกเขาเหล่านั้นจะใช้ความอ่อนโยนทางความรู้สึกเป็นหลักคิดเบื้องต้น ของแบบนี้มันขึ้นอยู่กับ “ต้นทุน” เดิมที่แต่ละคนมีและสะสมต่อเนื่องมา ว่าท้ายที่สุดแล้วต้นทุนที่ว่านั้นมันจะไปปะทะกับเรื่องที่อ่าน เรื่องที่ศึกษา เสร็จแล้วจะเกิดปฏิกิริยาเป็นผลลัพธ์บั้นปลายอย่างไร

 

          บรรดานักทฤษฎีทางรัฐศาสตร์ นักประชาธิปไตย หรือแม้แต่คนที่ถูกตราหน้าว่าเป็นลิ่วล้อเผด็จการเองก็น่าจะมีอะไรคล้ายๆ กันอยู่ไม่น้อย กล่าวคือ การที่จะเกิดอาการ “อิน” กับสำนักคิดฝั่งใดฝั่งหนึ่งมากๆ กระทั่งสามารถนำสิ่งที่ตัวเองรับรู้และศรัทธาไปหักโค่นกลุ่มความคิดอื่น บางทีมันก็ต้องพิจารณาร่วมกับต้นทุนเดิมหรือสันดานเดิมของคนคนนั้นประกอบด้วย มิเช่นนั้นเราจะไม่มีทางเข้าใจได้เลยว่า เหตุใดนักประชาธิปไตยบางคนจึงไม่เคยมองเห็นหัวคนอื่น ไม่เคยให้ราคาทัศนะที่แตกต่างด้วยสายเท่าเทียมเวลาจะถกเถียงเอาชนะคะคาน หรือเหตุใดนักสู้เพื่อสิทธิและเสรีภาพจึงเชื่อว่าสิทธิเสรีภาพมีแบบเดียวเท่าที่ตัวเองเข้าใจและถือครองนิยามเท่านั้น จนกระทั่งสามารถกระทำการจาบจ้วงล่วงเกินผู้อื่นโดยไม่เก็บอาการเมามันส่วนตัว...เหล่านี้เป็นต้น

 

          การกล่าวถึงหนังสือ “ก่อนภาคประชาชนล่มสลาย” ค่อนข้างสุ่มเสี่ยงต่อข้อหาผลประโยชน์ทับซ้อนอยู่พอสมควร เนื่องจากผมเองเป็นทั้งบรรณาธิการและผู้จัดพิมพ์ แต่ด้วยความบริสุทธิ์ใจครับ ผมหวังว่าหากมีใครได้กลับไปอ่านหนังสือเล่มนี้ เราอาจได้ทบทวนเหตุการณ์ย้อนหลัง ทบทวนบรรยากาศเก่าๆ เมื่อ 4-5 ปีก่อน...บางทีสิ่งเหล่านี้มันน่าจะช่วยสร้างสติยับยั้งชั่งใจ เผื่อว่าเราอาจทะเลาะและเกลียดชังกันน้อยลง.

 

* พจนานุกรมศัพท์บัญญัติ เขียนคำว่า pocket ว่า พ็อกเก็ต

(เบื่อจริงๆ จำไอ้วิธีเขียนคำทับศัพท์ทั้งหลายเนี่ย - -')

...ถึงจะเขียนไว้นานแล้ว แต่จนป่านนี้เราก็ยังไม่เลิกเถียงกันเลยว่าสื่อควรจะเป็นกลาง หรือเลือกข้างความถูกต้อง
ปิดท้ายปีนี้ด้วยเรื่องเมื่อปลายปีก่อนนู้นเลยละกันเนอะ

สวัสดีปีใหม่ครับ :)